Biography of Napoleon Bonaparte

Napoleon Bonaparte
By: Robert Wilde

Emperor Napoleon Bonaparte, Napoleon 1st of France.

Originally Napoleone Buonaparte, also unofficially known as The Little Corporal (Le Petit Caporal) and The Corsican.

Born: 15th August 1769 in Ajaccio, Corsica
Married (Josephine): 9th March 1796 in Paris, France
Married (Marie-Louise): 2nd April 1810 in Paris, France
Died: 5th May 1821 on St. Helena
First Consul of France: 1799 – 1804
Emperor of the French: 1804 – 1814, 1815

Biography of Napoleon Bonaparte:

One of the greatest military commanders and a risk taking gambler; a workaholic genius and an impatient short term planner; a vicious cynic who forgave his closest betrayers; a misogynist who could enthrall men; Napoleon Bonaparte was all of these and more, the twice-emperor of France whose military endeavors and sheer personality dominated Europe in person for a decade, and in thought for a century.

Birth in Corsica

Napoleon was born in Ajaccio, Corsica, on August 15th 1769 to Carlo Buonaparte, a lawyer and political opportunist, and his wife, Marie-Letizia. The Buonaparte’s were a wealthy family from the Corsican nobility, although when compared to the great aristocracies of France Napoleon’s kin were poor and pretentious. A combination of Carlo’s social climbing, Letizia’s adultery with the Comte de Marbeuf – Corsica’s French military governor – and Napoleon’s own ability enabled him to enter the military academy at Brienne in 1779. He moved to the Parisian École Royale Militaire in 1784 and graduated a year later as a second lieutenant in the artillery. Spurred on by his father’s death in February 1785, the future emperor had completed in one year a course that often took three.

Early Career: The Corsican Misadventure

Despite being posted on the French mainland, Napoleon was able to spend much of the next eight years in Corsica thanks to his ferocious letter writing and rule bending, as well as the effects of the French Revolution and sheer good luck. There he played an active part in political and military matters, initially supporting the Corsican rebel Pasquale Paoli, a former patron of Carlo Buonaparte. Military promotion also followed, but Napoleon became opposed to Paoli and when civil war erupted in 1793 the Buonapartes fled to France, where they adopted the French version of their name: Bonaparte. Historians have frequently used the Corsican affair as a microcosm of Napoleon’s career.

Early Career: Fluctuating Success

The French Revolution had decimated the republic’s officer class and favoured individuals could achieve swift promotion, but Napoleon’s fortunes rose and fell as one set of patrons came and went. By December 1793 Bonaparte was the hero of Toulon, a General and favourite of Augustin Robespierre; shortly after the wheel of revolution turned and Napoleon was arrested for treason. Tremendous political ‘flexibility’ saved him and the patronage of Vicomte Paul de Baras, soon to be one of France’s three ‘Directors’, followed.
Napoleon became a hero again in 1795, defending the government from angry counter-revolutionary forces; Baras rewarded Napoleon by promoting him to high military office, a position with access to the political spine of France. Bonaparte swiftly grew into one of the country’s most respected military authorities – largely by never keeping his opinions to himself – and he married Josephine de Beauharnais. Commentators have considered this an unusual match ever since.

Napoleon and The Army of Italy

In 1796 France attacked Austria. Napoleon was given command of the Army of Italy – the post he wanted – whereupon he welded a young, starving and disgruntled army into a force which won victory after victory against, theoretically stronger, Austrian opponents. Aside from the Battle of Arcole, where Napoleon was lucky rather than clever, the campaign is legitimately legendary. Napoleon returned to France in 1797 as the nation’s brightest star, having fully emerged from the need for a patron. Ever a great self-publicist, he maintained the profile of a political independent, thanks partly to the newspapers he now ran.

Failure in the Middle East, Power in France

In May 1798 Napoleon left for a campaign in Egypt and Syria, prompted by his desire for fresh victories, the French need to threaten Britain’s empire in India and the Directory’s concerns that their famous general might seize power. The Egyptian campaign was a military failure (although it had a great cultural impact) and a change of government in France caused Bonaparte to leave – some might say abandon – his army and return in the August of 1799. Shortly after he took part in the Brumaire coup of November 1799, finishing as a member of the Consulate, France’s new ruling triumvirate.

First Consul

The transfer of power might not have been smooth – owing much to luck and apathy – but Napoleon’s great political skill was clear; by February 1800 he was established as the First Consul, a practical dictatorship with a constitution wrapped firmly around him. However, France was still at war with her fellows in Europe and Napoleon set out to beat them. He did so within a year, although the key triumph – the Battle of Marengo, fought in June 1800 – was won by the French General Desaix.

From Reformer to Emperor

Having concluded treaties that left Europe at peace Bonaparte began working on France, reforming the economy, legal system (the famous and enduring Code Napoleon), church, military, education and government. He studied and commented on minute details, often while travelling with the army, and the reforms continued for most of his rule. Bonaparte exhibited an undeniable skill as both legislator and statesmen – a study of these achievements could rival those of his campaigns for size and depth – but many have argued that this talent was deeply flawed and even fervent supporters admit that Napoleon made mistakes. The Consul’s popularity remained high – helped by his mastery of propaganda, but also genuine national support – and he was elected Consulate for life by the French people in 1802 and Emperor of France in 1804, a title which Bonaparte worked hard to maintain and glorify.

A Return to War

Nevertheless, Europe was not at peace for long. Napoleon’s fame, ambitions and character were based on conquest, making it almost inevitable that his reorganised Grande Armée would fight further wars. However, other European countries also sought conflict, for not only did they distrust and fear Bonaparte, they also retained their hostility towards revolutionary France. If either side has sought peace, the battles would still have continued.
For the next eight years Napoleon dominated Europe, fighting and defeating a range of alliances involving combinations of Austria, Britain, Russia and Prussia. Sometimes his victories were crushing – such as Austerlitz in 1805, often cited as the greatest military victory ever – and on other occasions he was either very lucky, fought almost to a standstill, or both; Wagram stands as an example of the latter. Bonaparte forged new states in Europe, including the German Confederation – built from the ruins of the Holy Roman Empire – and the Duchy of Warsaw, whilst also installing his family and favourites in positions of great power: Murat became King of Naples and Bernadotte King of Sweden, the latter in spite of his frequent treachery and failure. The reforms continued and Bonaparte had an ever-increasing effect on culture and technology, becoming a patron of both the arts and sciences while stimulating creative responses across Europe.

Napoleon’s Failings

Napoleon also made mistakes and suffered setbacks. The French navy was kept firmly in check by their British equivalent and the Emperor’s attempt to tame Britain through economics – the Continental System – harmed France and her supposed allies greatly. Bonaparte’s interference in Spain caused even larger problems, as the Spanish refused to accept Napoleon’s brother Joseph as ruler, instead fighting a vicious guerilla war against the French invaders.
The Spanish ‘ulcer’ highlights another problem of Bonaparte’s reign: he couldn’t be everywhere within his empire at once, and the forces he sent to pacify Spain failed, as they often did elsewhere. Meanwhile, British forces gained a toehold in Portugal, slowly fighting their way across the peninsula and drawing ever more troops and resources from France itself. Nevertheless, these were Napoleon’s glory days, and on March 11th 1810 he married his second wife, Marie-Louise; his only legitimate child – Napoleon II – was born just over a year later, on March 20th 1811.

1812: Napoleon’s Disaster in Russia

The Napoleonic Empire may have shown signs of decline by 1811, including a downturn in diplomatic fortunes and continuing failure in Spain, but such matters were overshadowed by what happened next. In 1812 Napoleon went to war with Russia, assembling a force of over 400,000 soldiers, accompanied by the same number of followers and support. Such an army was almost impossible to feed or adequately control and the Russians repeatedly retreated, destroying the local resources and separating Bonaparte from his supplies.
The Emperor continually dithered, eventually reaching Moscow on September 8th after the Battle of Borodino, a bludgeoning conflict where over 80,000 soldiers died. However, the Russians refused to surrender, instead torching Moscow and forcing Napoleon into a long retreat back to friendly territory. The Grande Armée was assailed by starvation, extremes of weather and terrifying Russian partisans throughout, and by the end of 1812 only 10,000 soldiers were able to fight. Many of the rest had died in horrible conditions, with the camp’s followers faring even worse.
In the final half of 1812 Napoleon had destroyed most of his army, suffered a humiliating retreat, made an enemy of Russia, obliterated France’s stock of horses and shattered his reputation. A coup had been attempted in his absence and his enemies in Europe were re-invigorated, forming a grand alliance intent on removing him. As vast numbers of enemy soldiers advanced across Europe towards France, over-turning the states Bonaparte had created, the Emperor raised, equipped and fielded a new army. This was a remarkable achievement but the combined forces of Russia, Prussia, Austria and others just used a simple plan, retreating from the emperor himself and advancing again when he moved to face the next threat.

1813-1814 and Abdication

Throughout 1813 and into 1814 the pressure grew on Napoleon; not only were his enemies grinding his forces down and approaching Paris, but the British had fought out of Spain and into France, the Grande Armée’s Marshalls were underperforming and Bonaparte had lost the French public’s support. Nevertheless, for the first half of 1814 Napoleon exhibited the military genius of his youth, but it was a war he couldn’t win alone. On March 30th, 1814, Paris surrendered to allied forces without a fight and, facing massive betrayal and impossible military odds, Napoleon abdicated as Emperor of France; he was exiled to the Island of Elba.

The 100 Days and Exile

Undoubtedly bored and aware of the continuing discontent in France, Napoleon made a sensational return to power in 1815. Travelling to France in secret, he attracted vast support and reclaimed his Imperial throne, as well as re-organising the army and government. This was anathema to his enemies and after a series of initial engagements Bonaparte was narrowly defeated in one of history’s greatest battles: Waterloo.
This final adventure had occurred in less than 100 days, closing with Napoleon’s second abdication on June 25th 1815, whereupon British forces forced him into further exile. Housed on St. Helena, a small rocky island well away from Europe, Napoleon’s health and character fluctuated; he died within six years, on May 5th 1821, aged 51. The causes of his death have been debated ever since, and conspiracy theories involving poison are rife.


Simple narratives of Napleon’s life can fill whole books, let alone detailed discussions of his achievements, and historians remain divided over the Emperor: was he a cruel tyrant or an enlightened despot? Was he a tortured genius or a blunderer with luck on his side? These discussions are unlikely to be resolved, thanks partly to the weight of source material – making it unlikely that a historian could truly master everything – and Napoleon himself.
He is, and remains, so fascinating precisely because he was such a massive blend of contradictions – itself prohibiting conclusions – and because of the massive effect he had on Europe: no one should forget that he helped first perpetuate, then actively create, a state of European wide-warfare that lasted for twenty years. Few individuals have ever had such a huge effect on the world, on economics, politics, technology, culture and society, making Bonaparte’s life more fantastic than any believable fiction.
Nevertheless, it is possible to attempt a small summary on his character: Napoleon may not have been a general of utter genius, but he was very good; he may not have been the best politician of his age, but he was often superb; he may not have been a perfect legislator, but his contributions were hugely important. Whether you admire him or hate him, the real and undoubted genius of Napoleon, the qualities that have drawn praise such as Promethean, was to combine all these talents, to have somehow – be it luck, talent or force of will – risen from chaos, then built, steered and spectacularly destroyed an empire before doing it all again in a tiny microcosm one year later. Whether hero or tyrant, the reverberations were felt across Europe for a century.

Notable Family of Napoleon Bonaparte:

Father: Carlo Bonaparte (1746-85)
Mother: Marie-Letizia Bonaparte, née Ramolino and Bonaparte (1750 – 1835)
Siblings: Joseph Bonaparte, originally Giuseppe Bonaparte (1768 – 1844)
Lucien Bonaparte, originally Luciano Bonaparte (1775 – 1840)
Elisa Bacciochi, née Maria Anna Bonaparte (1777 – 1820)
Louis Bonaparte, originally Luigi Buonaparte (1778 – 1846)
Pauline Borghese, née Maria Paola/Paoletta Bonaparte (1780 – 1825)
Caroline Murat, née Maria Annunziata Bonaparte (1782 – 1839)
Jérôme Bonaparte, originally Girolamo Buonaparte (1784 – 1860)
Wives: Josephine Bonaparte, née de la Pagerie and Beauharnais (1763 – 1814)
Marie-Louise Bonaparte, formally of Austria, later von Neipperg (1791 – 1847)
Notable Lovers: Countess Marie Walewska (d. 1817)
Legitimate Children: Napoleon II (1811 – 1832)

Reference: Napoleon Bonaparte
Leave a comment

Posted by on August 22, 2012 in Personalities


Tags: , , ,

مفاهمت سبب مجبور حڪمران ڪهڙو تعليمي حق وٺي ڏيندا؟

مفاهمت سبب مجبور حڪمران ڪهڙو تعليمي حق وٺي ڏيندا؟
(جامي چانڊيو)

سنڌ يونيورسٽيءَ جو عارضي طور ٿڌو ٿيل بحران 29 جون تي تڪراري وائيس چانسلر نظير مغل جي واپسيءَ کان پوءِ هڪ ڀيرو ٻيهر شدت اختيار ڪري ويو آهي. جيتوڻيڪ ڊاڪٽر نظير مغل 1995ع کان 1999ع تائين جڏهن سنڌ يونيورسٽيءَ جو وائيس چانسلر هو، تڏهن به هن سنڌ يونيورسٽيءَ کي پوئتي ڌِڪڻ ۽ بدترين بحران ۾ وجهڻ ۾ ڪابه ڪسر نه ڇڏي هئي. گذريل ٽن ڏهاڪن ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جي حوالي سان ڊاڪٽر آر اي شاهه ۽ نظير مغل جا دور ڪرپشن، اقربا پروريءَ ۽ بدانتظاميءَ جي حوالي سان ”مثالي“ سمجهيا ويندا آهن. دائود پوٽو صاحب جڏهن سنڌ جو گورنر ٿيو هو، تڏهن امتياز قاضي حيدرآباد جو ڪمشنر هو ۽ هن جي صلاح تي دائود پوٽي صاحب سنڌ جي يونيورسٽين جي حوالي سان گورنر هائوس ڪراچيءَ ۾ هڪ گڏجاڻي ڪوٺائي هئي، جنهن ۾ هن مون کي به سڏرايو هو. سنڌ يونيورسٽيءَ جي حوالي سان ڳالهه ٻولهه دوران ان گڏجاڻيءَ ۾ ڊاڪٽر سليمان شيخ ۽ ٻين ڪيترن دانشورن جي موجودگيءَ ۾ مون کيس گذارش ڪئي هئي ته، سنڌ يونيورسٽيءَ کي انهن ٻن ماڻهن کان بچايو وڃي پر ڪرپشن ۽ اقربا پروريءَ ۾ ننهن کان چوٽيءَ تائين غرق هن نظام ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جا نصيب ئي اِهي آهن، جو وري وري ڊاڪٽر نظير مغل جهڙا ماڻهو ان مادرِ علميءَ جي سرواڻيءَ جي مسند تي ويهاريا وڃن ٿا.

افسوس ته اهو آهي ته جمهوريت کي نجات سمجهي سنڌي ماڻهن جنهن پارٽيءَ کي مينڊيٽ ڏنو ۽ اقتدار جي ايوانن ڏانهن اُماڻيو، اُها سنڌ، سنڌي ماڻهن ۽ تعليم جو تحفظ هرگز نه ڪري سگهي آهي! ڇا تعليم کاتي جي اعليٰ مسند ان ماڻهوءَ کي سُونهين ٿي، جيڪو تعليم ۽ سنڌ جي تعليمي مستقبل جو تحفظ ڪرڻ بدران ذاتي انا ۽ مفاد تحت هڪ تڪراري وائيس چانسلر جو تحفظ ڪري! صرف اهو ئي نه، سنڌ حڪومت ته 18هين آئيني ترميم تحت رُڳو گورنر کان يونيورسٽيون ۽ تعليمي بورڊ واپس وٺي نه سگهي آهي. هن رياست ۾ ڪنهن کان حق گهُرجي؟ جيڪي ”مفاهمت“ جي نالي ۾ پنهنجا آئيني حق نه ٿا وٺي سگهن، اُهي سنڌ، ان جي عوام ۽ اسان جي نڌڻڪي تعليم کي ڇا حق وٺي ڏيندا؟

جيتوڻيڪ سنڌ يونيورسٽيءَ جو بحران نه ته رڳو ڊاڪٽر نظير مغل جي اچڻ سان شروع ٿيو هو ۽ نه وري هن جي وڃڻ سان مڪمل طور ختم ٿيندو پر مظهرالحق صديقي صاحب جهڙي ماڻهوءَ ان ۾ هڪ حد تائين گهٽتائي ضرور آندي هئي، جو هن جي ٻن Terms ۾ ڪابه وڏي دانهن نه ٿي. ٻيو نه ته ڀلا هن وڏي پئماني تي ترقياتي ڪم ته ڪرايا ۽ استادن جي ڀرتيءَ ۾ ميرٽ کي ته يقيني بڻايو هو. هن ڀيري نظير مغل جي اچڻ شرط به سندس اڳوڻي دور جي بنياد تي انيڪ خدشا موجود هئا پر ”تيسين ڀڳي سان ئي ڀير، جيسين رتو راس ٿئي!“ جي مصداق کيس هلڻ ڏنو ويو. 2 جنوريءَ تي پروفيسر بشير چنڙ جي شهادت کانپوءِ نظير مغل جي بدانتظامي ۽ اقربا پروريءَ سبب سندس خلاف هڪ ڀيرو ٻيهر سگهارو آواز اُٿيو. سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ عدم تحفظ جي ماحول جي ذميوار وي سيءَ سبب سنڌ يونيورسٽي 2 جنوريءَ کان 30 جنوريءَ تائين پورو مهينو بند رهي. اهو سڄو مهينو نظير مغل خلاف يونيورسٽيءَ جي استادن ۽ سول سوسائٽيءَ مسلسل احتجاج ڪيا. زندگيءَ جي هر شعبي، ويندي سياسي پارٽين به گڏيل طور ڊاڪٽر نظير مغل جي برطرفيءَ جو مطالبو ڪيو. نيٺ گورنر هائوس مان عبوري معاهدي ۽ نظير مغل کي هٽائڻ جي واعدي تحت سوٽا تعليمي عمل جي بحاليءَ جو فيصلو ڪيو، پر افسوس جو هڪ وزير باتدبير جي اجائي مداخلت سبب نه رڳو سنڌ يونيورسٽي پر سنڌ جون سموريون پبلڪ سيڪٽر يونيورسٽيون وڌيڪ 21 ڏينهن بند رهيون، جنهن کانپوءِ نظير مغل کي چئن مهينن جي جبري موڪل تي روانو ڪيو ويو. سمجهيو اهو ٿي ويو ته هاڻي جبري موڪل تي اُماڻيل ڊاڪٽر نظير مغل واپس نه ايندو. اخلاق جي تقاضا ته اِها هئي ته ڊاڪٽر بشير چنڙ جي قتل ۽ هيڏي ساري احتجاج ۽ تحريڪ کانپوءِ ڊاڪٽر مغل رضاڪارانه طور پاڻ ئي معافي وٺي عزت سان هليو وڃي ها پر شايد هن ڪرپٽ نظام ۾ اهڙي ”سڻڀي ڪرسي“ آڏو ماڻهوءَ جي وقار ۽ عزتِ نفس جي ڪابه اهميت نه ٿي رهي ۽ اهو ئي ٿيو. ڀلا جي ڊاڪٽر مغل ۾ اها اخلاقي جرئت نه هئي ته اها سرڪار، جيڪا جمهوري هئڻ جي دعويدار آهي ۽ جنهن کي ماڻهن چونڊيو آهي، اُها ئي ماڻهن جي آواز، احتجاج ۽ دانهن جو احترام ڪري ها، پر ڇا جا ماڻهو، ڇا جي جمهوريت! ”مفاهمت“ تحت هلندڙ جمهوري نظام اهو ئي ڪيو، جنهن جي توقع هئي ۽ ڊاڪٽر نظير مغل وري اچي 29 جون تي سنڌ يونيورسٽيءَ جي چارج ورتي آهي. هڪ ڀيرو وري جمهوري سرڪار عوام ۽ سنڌ جي شعور کي واضح پيغام ڏنو ته ڇا جي سنڌ، ڇا جو عوام، ڇا جي تعليم! ڊاڪٽر پروين شاهه ”نا اهل“ ثابت ٿي ته آخر کيس ڇو جاري رکيو وڃي ها! ۽ استادَ، سَهي جي کَلَ! سو اقتداري سياست ۽ اختيارن جي غير جمهوري ۽ وڏيرڪي نفسيات ۾ اُهي ڪهڙي باغ جي مُوري آهن، جو انهن جي احتجاج کي مانُ ڏنو وڃي! هنن کي عوام باشعور ٿورو ئي گهرجي. هنن کي گهرجن انڌا، ٻوڙا، گونگا ۽ مجبور ٺَپا، سو هي رياستي ۽ سماجي نظام کين اهڙا مجبور ٺَپا هڻائي ڏيندو. هر قيمت تي حڪومت ٺاهڻ لاءِ ”مفاهمت“ جو نظريو موجود آهي. باقي ايڏي سڄي ڊيگهه ۾ هو ڇو پون ۽ پوندا به ڇو؟

سنڌ يونيورسٽي عيد کانپوءِ 27 آگسٽ تي کُلندي ۽ ظاهر آهي ته ڪو ان سان اتفاق ڪري يا نه پر بهرحال FAPUASA جي ڪيل فيصلي مطابق جيڪڏهن ڊاڪٽر نظير مغل کي ان عهدي تان نه هٽايو ويو ته، نه رڳو سنڌ يونيورسٽي پر سنڌ جون سموريون پبلڪ سيڪٽر يونيورسٽيون اڻ ڄاڻايل مُدي تائين بند رهنديون، معنيٰ هڪ لک کان مٿي سنڌ جي شاگردن جو تعليمي ۽ تدريسي وقت ضايع ٿيندو. رڳو 25 هزار شاگرد ته سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ آهن، ۽ سبب رڳو بدانتظاميءَ جي الزامن هيٺ آيل هڪ تڪراري وائيس چانسلر کي نه هٽائڻ. واضح رهي ته نظير مغل سان ذاتي دشمني ڪنهن جي به ناهي ۽ سمورا الزام سنڌ يونيورسٽيءَ جي تعليمي ۽ انتظامي معاملن بابت آهن. ڇا تعليمي ادارن جا سربراهه پنهنجي منصب تي ايئن واپس موٽندا آهن، جيئن وائيس چانسلر صاحب 29 جون تي مادرِ علميءَ ۾ داخل ٿيو؟ ساک وارا ذريعا ٻُڌائين ٿا ته هو اڳوڻي ڪنٽرولر ۽ هاڻوڪي رجسٽرار طرفان گهرايل 25 ذاتي هٿياربندن سان گڏ سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ داخل ٿيو، ڄڻ ته هو ان منصب کي ٻيهر حاصل ڪرڻ لاءِ نه پر فتح ڪرڻ لاءِ ايندو هجي ۽ اهو ئي ڪارنامو هو، جنهن سبب ڪنٽرولر کي سنڌ يونيورسٽيءَ جو رجسٽرار مقرر ڪيو ويو. هتي هڪ وائيس چانسلر ڪتابن ۽ قلم بدران هٿياربندن جي ڇانوَ ۾ داخل ٿئي ٿو ۽ هڪڙا استاد ۽ شاگرد ڏينهن ڏٺي جو ماريا وڃن ٿا ۽ ٻين استادن ۽ استاد اڳواڻن تي قاتلاڻا حملا ٿين ٿا. هيءُ سڀ ڇا آهي؟ 21هين صديءَ ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ جو اهو حشر ڪري اسان انهن ادارن مان ڇا پيدا ڪنداسين؟ ڪهڙا سائنسدان، دانشور، محقق، اسڪالر، ڄاڻو ۽ مستقبل جا اَڏيندڙ پيدا ڪنداسين انهن ادارن مان؟ ان سموري صورتحال باوجود حڪمران بچائڻ گهرن ٿا هڪ تڪراري وائيس چانسلر کي! جمهوري حڪومتن جو اهو حال آهي ته پوءِ ڪهڙي در وڃي دانهن ڏجي؟ اهو ئي سبب آهي جو معاشري ۾ پُرامن احتجاجن جو ڪلچر ختم ۽ بي اثر ٿي رهيو آهي، هر احتجاج ۾ تشدد ۽ دهشتگرديءَ جو عمل دخل وڌي رهيو آهي. جڏهن رياست ڪنن ۾ بي حسيءَ جو شيهو ڀري ڇڏيندي ته پوءِ ماڻهو ڇا ڪندا؟ ڪيڏانهن ويندا؟ نڌڻڪائي معاشري کي پُرتشدد انارڪيءَ ۽ انتهاپسنديءَ ڏانهن ئي ڌِڪي سگهي ٿي.

سوٽا وائيس چانسلر خلاف وائيٽ پيپر جاري ڪيو آهي، جنهن ۾ سندس خلاف ڪرپشن، اقربا پروريءَ ۽ نا اهليءَ جا انيڪ دليل ۽ ثبوت ڏنا ويا آهن. سنڌ جي 18 سياسي، سماجي، ادبي ۽ پرڏيهه ۾ ويٺل سنڌين جي تنظيمن گڏيل طور متفقه ٺهراءُ پيش ڪيو آهي ته وائيس چانسلر نظير مغل کي آخر ڇو نه هٽايو وڃي؟ AC – II ۾ استادن وري روز علامتي احتجاج جو سلسلسو شروع ڪيو آهي. عوامي جمهوري پارٽيءَ ٻه ڀيرا سنڌ يونيورسٽيءَ ۽ تعليم جي اشوءَ تي شارٽ مارچ ڪيو آهي ۽ سڄيءَ سنڌ ۾ احتجاج ڪيا آهن ۽ سنڌ ۾ تعليمي ايمرجنسيءَ جو مطالبو ڪيو آهي. آهي ڪو ٻُڌڻ وارو؟ آهي ڪو ايم پي اي، ايم اين اي ۽ سينيٽر، جيڪو پارٽي وابستگين کان بالاتر ٿي اُٿي بيهي ۽ سنڌ جي شعور ۽ ضمير سان اچي هم آواز ٿئي ته هيءُ سڀ ڇا آهي؟ هن جمهوريت لاءِ سِر ڏنو محترمه شهيد بينظير؟ اهڙي جمهوريت لاءِ ماڻهن ايوب، يحيٰ، ضياءَ ۽ مشرف خلاف جدوجهدون ڪيون ۽ ڦاهيون، ڦٽڪا ۽ قيد سَٺا؟ سڄي سنڌ هڪ طرف آهي ۽ هڪ تڪراري وائيس چانسلر ٻئي طرف- نتيجو؟ سنڌ جي شعور ۽ ساڃاهه کي محسوس ڪرايو پيو وڃي ته هن نظام کي سندن ڪابه پرواهه ناهي، کين هڪ تڪراري شخص پيارو آهي.

جي ايئن آهي ته پوءِ مان سمجهان ٿو ته اسان کي به اهو چئلينج پنهنجي پوريءَ سگهه سان کڻڻ گهرجي! اسان جي سگهه هم آواز ٿيڻ ۽ ٻَڌيءَ ۾ آهي ۽ هڪ لڳاتار بي لوث جدوجهد ۾ آهي. مان نه ٿو سمجهان ته ڪابه حڪومت، ڪوبه وائيس چانسلر ۽ ڪوبه وزير سنڌ جي شعور ۽ ضمير کان پس و پيش وڌيڪ سگهارو آهي. هن چئلينج جي هاڻي علامتي اهميت به آهي. جي هيءُ مذاق هڪ نظام ۽ حڪومت کي ڦٻي ويو ته پوءِ سڀاڻي ڪير، ڇو اُٿندو؟ هيءَ جدوجهد رڳو استادن جي ناهي، انهن سميت هيءَ جدوجهد سڄي سماج جي آهي ۽ هئڻ گهرجي ۽ تڏهن ئي اها سوڀاري ٿيندي. سنڌ جي تعليم سنڌ جي ايجنڊا نمبر ون هئڻ گهرجي، جو سنڌ جو مستقبل ان سان ئي وابسته آهي ۽ ڪنهن به حڪومت، وائيس چانسلر ۽ حڪمرانن کي اهو اختيار نه ٿو ڏئي سگهجي ته چار ڪروڙ کان وڌيڪ نڌڻڪي سنڌي عوام ۽ لکين باشعور سنڌين آڏو سنڌ جي تعليم جي بازار لُٽجندي رهي. ”هنن“ کي پنهنجا سڀ تيرَ آزمائڻ جو موقعو ملڻ گهرجي پر ان پنڌ ۾ اسان جي رڳو سينن جو امتحان نه هئڻ گهرجي پر ان کي جوابي ۽ متبادل سگهه سان جواب ڏيڻ گهرجي. ”تو تير آزما، هم جگر آزمائين“ وارو دور ويو هليو. هن بي حسيءَ جو مقابلو اسان جي گڏيل سگهه ئي ڪري سگهي ٿي ۽ ان سگهه جو بنياد اسان جو گڏيل ضمير، شعور ۽ عمل ئي ٿي سگهي ٿو.

Reference: DAILY KAWISH 08th-AUGUST-2012
Leave a comment

Posted by on August 9, 2012 in Articals


21th Death Anniversary of Shaheed Irfan Mahdi

عرفان مهدي کي خودڪشي تي مجبور ڪيو ويو!
(جميل گاد)

برک اديب، بهترين شاعر، شعله بيان مقرر، بيباڪ، ارڏو نوجوان، مخلص، وفادار، سچو سياسي اڳواڻ چويهه ڪلاڪ ورڪر، سنڌ تان سرگهوريندڙ سورمو ۽ سرويچ ننڍي عمر ۾ شاهه جو رسالو، حفظ ڪندڙ، جنهن کي سائين جي ايم سيد شاهه جو رسالو ياد هئڻ ڪري شاهه جو حافظ چوندو هيو، ايترين صلاحيتن جو مالڪ هيو عرفان مهدي، عرفان مهديءَ جي والد جو نالو غلام مهدي ميمڻ هيو، عرفان 31 جولاءِ 1967ع تي هالا پراڻا ۾ پيدا ٿيو هو، ننڍي عمر ۾ ئي ڪتابن سان دوستي ٿي وئي هيس، اڃا اٺين جماعت ۾ هيو جو هن ” وک وڌايو پبلڪيشن“ جو نياد وڌو هو ۽ 7 ڪتاب ڇپرائي ننڍي عمر ۾ ئي ادبي دنيا ۾ داخل ٿي ويو هيو، گهڻي ۾ گهري مطالعي منجهس قومي سوچ پيدا ڪري ڇڏي هئي ۽ ان ئي جذبي تحت ميچوئر ٿيڻ سان عرفان مهدي 1983ع ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۾ شامل ٿيو، عرفان مهدي بنيادي طور رومانوي قسم جو نوجوان هيو، سندس رومانوي طبعيت امداد حسينيءَ جي هن شعر مان به ظاهر ٿئي ٿي،

عشق جي راهن، مٿي ڪاوا ڀا، تون نه هل تنهنجو صباجهڙو خرام،

تون نه هل جان بهاران تون نه هل، هر طرف آهي گلن جو قتل عام،

عرفان مهدي جڏهن باقاعدي قومپرست سياست ۾ پير پاتو ته سندس عمر به ايتري وڏي ڪو نه هئي مگر هن ۾ صلاحيتون ايتريون ڪٺيون ٿي ويون هيون، جو ايتريون صلاحيتون هڪ ئي وقت شايد ڪنهن ۾ هجن، هن پهريان 1985ع ۾ سنڌ نالي سان ماهوار قومي اخبار ڪڍي، جيڪا هو فوٽو اسٽيٽ ڪري تعليمي ادارن ۾ ورهائيندو هيو، ان اخبار تي باقاعدي سنڌ حڪومت به بين به وڌو هيو، ان کان پوءِ عرفان مهدي 1986ع ۾ جساف جو مرڪزي پريس سيڪريٽري چونڊجي ويو، هن جي ڪارڪردگي سبب ٿوري ئي عرصي ۾ هڪ طرف جساف پرنٽ ميڊيا تي سمورين شاگرد تنظيمن تي حاوي ٿي وئي ته ٻئي طرف شاهه لطيف ڀٽائي جي بيتن سان ڀريل تقريرن عرفان مهدي جي شخصيت کي چار چنڊ لڳائي ڇڏيا هئا، اهڙي طرح عرفان جي ننڍي عمر ۾ ئي ايتري تڪڙي اڀار سبب جتي هزارين قومي ڪارڪن، سائين جي ايم سيد ۽ ليڊرن مان شهيد بشير خان قريشي، عرفان سان بي انتها محبت ڪرڻ لڳا هئا، ته اتي هن نوجوان جي تڪڙي اڀرڻ پنهنجن ئي ڪجهه ليڊرن کي ڇيڙائي وڌو هو يا هو ايجنسين جا مهده بڻجي عرفان لاءِ پارٽي اندر رستا تنگ ڪندا پيا وڃن، اهو وري الڳ بحث آهي، بحر حال هو اندر ئي اندر عرفان لاءِ نفرت جا ڪات ڪهاڙا تکا ڪرڻ لڳا هئا، هن سان منهن مشابهت ۽ اندر ۾ دشمنيون پالڻ لڳا هئا، پر عرفان مهدي پنهنجو پاڻ کي قومي تحريڪ لاءِ ارپي ڇڏيو هيو، نه ٻارن جو خيال نه پيار جي ڪيل شاديءَ جو فڪر، نه گهرجي خواهش، نه نوڪريءَ جي تمنا، ۽ نه کيس گاڏيون ۽ بنگلا ٺاهڻ جو اونو هيو، عرفان مهديءَ ۾ جيتريون خوبيون ۽ صلاحيتون هيون جڏهن هن خودڪشي ڪئي ته ڪنهن کي يقين ئي نه ٿي آيوته ايتريون صلاحيتون رکندڙ ۽ گهڻ طرفو نوجوان ٻين کي جيئڻ جا گس ڏيندڙ وسيع سوچ جو مالڪ ۽ شاهه جي رسالي جو حافظ ڪيئن ٿو خودڪشي ڪري سگهي ؟

ان ڪري ئي هن جي خودڪشي کان پوءِ هڪڙا ماڻهو ان راءِ جا هيا ته 4 آگسٽ 1991ع تي ڄامشورو پل وٽان عرفان مهديءَ کي گهريءَ سازش تحت سنڌو درياءَ ۾ ڌڪو ڏنو ويو آهي، ڪن جا ڪهڙا خيال هيا ته ڪن جا ڪهڙا خيال هيا ! پر منهنجو ان وقت به چوڻ هيو ۽ اڄ به ساڳيو موقف آهي، ته عرفان مهديءَ خودڪشي ڪئي هئي، هاڻي هتي سوال رڳو هو ٿو پيدا ٿئي ته ان ايڏي ذهين ۽ داناءَ نوجوان پنهنجي خوبصورت ۽ ڦوهه جواني سنڌو کي ارپي ڇو؟ … اصل ۾ اسان کي ان سوال جو جواب ڳولڻو آهي، ڇو ته ڪو به ماڻهو خوشيءَ سان پنهنجي پياري جان ايئن قربان ناهي ڪندو، ضرور ڪي سبب هوندا آهن، ڪي سماج پاران ڏنل عذاب هوندا آهن، جو ماڻهو پنهنجي پياري جان به قربان ڪرڻ ۾ دير ناهي ڪندو، اسان کي اهو جاچڻو آهي ته اهي ڪهڙا محرڪ هئا جو عرفان مهدي پنهنجا ٻڄا ٻار پيار جي ڪيل شادي سائين جي ايم سيد جي محبت، بشير خان قريشي جي قربت ۽ کيس چاهيندڙ هزارين قومي ڪارڪن ڇڏي پنهنجي پياري جان سنڌو درياءَ جي ڇولين حوالي ڪري ڇڏي!.

عرفان مهدي هڪ زنده دل نوجوان هر وقت جيئڻ جو تمنائون انسان ۽ سنڌ جي آزادي جو طالبوُ هيو، ساڻس گڏ منهنجا آخري ڏينهن حيدر منزل ڪراچيءَ تي سائين جي ايم سيد جي موجودگيءَ ۾ گذريا. اتي ڪچهرين دوران مون پهريون ڀيرو هن جوشيلي نوجوان جي شخصيت ۾ جهول (مايوسي) وارا عنصر ڏٺا. پنهنجن اڪثر ليڊرن تي ڪاوڙ، بيروزگاريءَ جو احساس، هاڻي سندس گفتگو اٿڻ، ويهڻ مان صرف زندگي کان فراريت جا ڏس پئي مليا. اهو سڀ ايئن ٿيو جو هڪ سازش تحت عرفان مهديءَ کي جيئي سنڌ کان کان پري ڪيو ٿي ويو، جڏهن ته عرفان جي رڳ رڳ ۾ جيئي سنڌ سمايل هئي. ان کانسواءِ هن وٽ هاڻي ٻيو ڪجهه ڪرڻ لاءِ نه رهيو هيو. اڄ چوٿين آگسٽ آهي ان حوالي سان اڄ جيئي سنڌ جي ان بيباڪ اڳوڻي ليڊر عرفان مهدي جي 21 هين ورسي آهي. ان موقعي تي آئون عرفان مهديءَ کي قتل ٿيل سنڌ جو حلالي پٽ سڏيندي انهن ليڊرن جيڪي اڳتي هلي ڪک پتيءَ مان لک پتي بڻجي ويا ۽ اڄ اهي جيئي سنڌ وارن سان سلام دعا جو واسطو به نٿا رکن. انهن کي ئي آئون عرفان مهديءَ جو قاتل سمجهان ٿو، جن جي ڏنل ذهني اذيتن جي ڪري عرفان مهديءَ پنهنجي سون جهڙي جواني موت جي حوالي ڪئي ۽ اها حقيقت آهي ته اڄ تائين جيئي سنڌ اندر عرفان مهديءَ وارو خال ڪوئي به ڀري ناهي سگهيو.

جميل گاد
روزاني عوامي آواز 04 آگسٽ 2012
Leave a comment

Posted by on August 4, 2012 in Personalities


Agha Waqar’s Invention & Science

آغا وقار جي تخليق ۽ سائنس
(ظفر امام)

سنڌ ايڪسپريس لاءِ آغا وقار پٺاڻ کان انٽرويو ڪندي مون جيڪي سوال پڇيا، اهي گهڻو تڻو سندس واٽرڪِٽ جي ڪيمسٽري، فزڪس ۽ ٿرموڊائنامڪس بابت هئا. ڪجهه سوالن جا جواب آغا وقار مطمئن ڪندڙ ڏنا، پر ڪجهه سوالن جا جواب مطمئن ڪندڙ نه هئا يا مونکي لڳو ته آغا ان سموري معاملي جي ”انجنيئرنگ“ کان گهڻو واقف آهي پر ان جي ڪيمسٽري کان گهڻو واقف نه آهي. شايد ان جو سبب به اهو آهي جو هو مڪينيڪل انجنيئرنگ پڙهيو آهي. ضروري ناهي ته هر مؤجد پي ايڇ ڊي پاس هجي. انساني تاريخ ۾ اڪثر ايجادون اتفاقي هيون يا وري انهن ماڻهن پاران ڪيون ويون، جن کي ”اڪيڊميا“ رد ڪري ڇڏيو هو. ممڪن آهي آغا وقار انهن ماڻهن منجهان هڪ ثابت ٿئي، ممڪن آهي اهو ايئن ثابت نه به ٿئي! ڇو ته پاڻيءَ تي ڪار هلائڻ وارو تجربو هن کان اڳ هزارين ڀيرا ٿي چڪو آهي، هن ڪو نئون ڪم نه ڪيو آهي. اسان واري ميڊيا ۾ ان معاملي کي رپورٽ ڪندڙ صحافين جي اڪثريت جو اڪيڊمڪ بيڪ گرائونڊ سائنسي نه آهي، يا وري اهي سائنس جي ڪجهه ڳوڙهن مسئلن کي ٿيوري جي سطح تي نه ٿا ڏسن. شايد ان ئي سبب آغا وقار بابت اهو تاثر جوڙيو ويو آهي ته هن دنيا ۾ انوکو ڪم ڪري ڏيکاريو آهي، جڏهن ته هن کان اڳ سوين ڪامياب تجربا ٿي چڪا آهن ۽ هزارين اڌ ڪامياب اڌ ناڪام تجربا ٿي چڪا آهن، جيڪي اڄ به تيزيءِ سان ٿي رهيا آهن. اهڙن تجربن جو سبب تيل مافيائن جي هڪ هٽي ۽ تيل توڙي گئس جون وڌندڙ قميتون به بڻيا آهن.

سائنس جو شاگرد ۽ ٽيڪنالاجي جو خفتي هئڻ ناتي ايتري خبر اٿم ته پاڻيءَ مان توانائي آسانيءَ سان پيدا ڪري سگهجي ٿي، انٽرنيٽ تي اهڙيون سوين ويب سائيٽس آهن جيڪي توهان کي آسانيءَ سان اهڙي واٽر ڪٽ ٿوري خرچ سان پنهنجي ئي گهر ۾ ٺاهڻ سيکارين ٿيون. پر اهي سڀ ڪيتريون ڪارگر آهن؟

منهنجي لاءِ هي تجربو نئون نه آهي، نه ئي آخري. اهو ٿرموڊائنامڪس جو انتهائي سادو ترين فارمولو آهي، پر مسئلو هي آهي ته تجربي کانپوءِ اهو فارمولو ڪيتري ڊگهي مدي تائين ڪارگر ثابت ٿي سگهي ٿو؟

آغا وقار کان انٽرويو ڪندي جيڪي سوال مون اٿاريا، اهي ٿرموڊائنامڪس جي پهرين قانون ۽ ٻين قانون بابت هئا. ڇو ته ٿرموڊائنامڪس جي قانونن مطابق، ڪا به واٽر ڪٽ بجليءَ جي مدد کانسواءِ صرف پاڻيءَ تي هلي نه ٿي سگهي. يعني ڪار جي بيٽري مان ان کي بجلي ڏيڻي پوندي، ۽ واپس حاصل ٿيندڙ توانائي پڻ ان کي ڏنل بجليءَ برابر ٿيندي. جنهن جو مطلب اهو آهي ته ڪار جي بيٽري بار بار چارج ڪرڻي پوندي يا وري تبديل ڪرڻي پوندي. ان جو مطلب ته اهو ٿيو ته ڪار بيٽريءَ جي بجلي تي پئي هلي، پاڻي مان حاصل ٿيندڙ هائڊروجن صرف توانائيءَ کي کڻي انجڻ تائين پهچائي اتي وڃي ٻري ٿي، بس.

هن معاملي کي سمجهڻ لاءِ ٿورو صبر ۽ برداشت کان ڪم وٺڻو پوندو ۽ ذهن تي ڪجهه وڌيڪ زور ڏيڻو پوندو. پاڻيءَ جو فارمولو آهي H2O، يعني پاڻيءَ جي هڪ ماليڪيول ۾ ٻه ائٽم آهن هائڊروجن جا، هڪ ائٽم آهي آڪسيجن جو. ڪا به واٽر ڪٽ ٺاهڻ لاءِ سڀ کان پهريون ڪم اهو ڪرڻو پوندو ته پاڻيءَ جي ماليڪيول کي توانائي ڏئي ٽوڙڻو پوندو. پاڻيءَ جو ماليڪيول جڏهن ٽٽندو ته ان مان ٻه گئسون ملنديون، هائڊروجن ۽ آڪسيجن. واٽر ڪٽ ۾ هائڊروجن ۽ آڪسيجن گئسن کي وري پاڻ ۾ ملائڻ سان Oxy-Hydrogen نالي گئسن جو مرڪب ٺهندو، جنهن کي Brown’s گئس يا HHO به چيو ويندو آهي. برائونس گئس ڪا اڄوڪي دريافت ناهي پر 1960ع ۾ ڊاڪٽر برائون دريافت ڪئي هئي، جيڪا اڄ به ڪئين انجڻين ۾ ٻارڻ طور استعمال ڪئي وڃي ٿي. تنهنڪري سڀ کان پهرين ڳالهه اها ته اهو فارمولو ڪو نئون نه آهي، پر اڄ کان 60، 70 سال پراڻو آهي. ان فارمولي تحت حاصل ٿيندڙ برائون گئس پوءِ ڪنهن به Combustion انجڻ کي هلائڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿي. آغا وقار انٽرويو ۾ ان ڳالهه جي تصديق ڪئي ته هن پنهنجي واٽر ڪٽ ۾ Oxy-Hydrogen فارمولو استعمال ڪيو آهي. اها ته ٿي پهرين ڳالهه، هاڻ اچئون ٿا اصل ڳالهه تي، جتي معاملو اصل مونجهاري جو شڪار آهي.

ڳالهه هيءَ آهي ته پاڻيءَ جي ماليڪيول کي هائڊروجن ۽ آڪسيجن گئسن ۾ ٽوڙڻ لاءِ توانائي گهربل آهي. اها توانائي کيس ڪٿان ڏني وڃي؟ سڌي ڳالهه آهي ته ان کي ڪار جي بيٽريءَ مان توانائي ڏني وڃي، يا وري سج تي چارج ٿيندڙ ڪنهن برقي سيل مان ڏني وڃي. بهرحال، پاڻيءَ جي ماليڪيول کي ٽوڙڻ لاءِ ٻاهران کان توانائي ضرور ڏيڻي پوندي، جنهن عمل کي اليڪٽرولائسز Electrolysis چئجي ٿو. ان ڳالهه جي تصديق طور مون آغا وقار کان سوال پڇيو، جنهن تي هن هائوڪار ڪئي ته سندس واٽر ڪٽ واقعي اليڪٽرولائسز جو استعمال ڪري ٿي. هتي ڪجهه هوشيار ٿيڻ جي ضرورت آهي. ٿرموڊائنامڪس، فزڪس جي هڪ شاخ آهي، جنهن جو هڪ انتهائي بنيادي ۽ فطري قانون آهي ته ”توانائي نه پيدا ڪري سگهجي ٿي، نه ئي ختم ڪري سگهجي ٿي، ها پر ان جو شڪليون تبديل ڪري سگهجن ٿيون.“ آئن اسٽائين جي جڳ مشهور Equation توانائيءَ ۽ مادي جي ان اهم تعلق کي بيان ڪري ٿي، جيڪا توهان مان اڪثر ماڻهن پڙهي هوندي. اڪئيشن آهي E=MC² .

آغا وقار جي واٽر ڪٽ جيڪڏهن اليڪٽرولائسز جو استعمال ڪري ٿي، ته ان جو مطلب ته ڪار جي بيٽريءَ مان جيتري توانائي پاڻيءَ جو ماليڪيول ٽوڙڻ تي خرچ ٿئي ٿي، ايتري ئي توانائي هائڊروجن ۽ آڪسيجن جي واپس گڏجڻ وقت حاصل ٿئي ٿي. يا کڻي ايئن سمجهو ته پاڻيءَ جي ماليڪيول مان ٽٽڻ خاطر جيتري توانائي هائڊروجن گئس کپائي ٿي، واپس ايتري ئي توانائي آڪسيجن سان ملڻ وقت موٽائي ڏئي ٿي. واڌو توانائي حاصل نه ٿي ٿئي، جو اسان چئون ته هائو ٻيلي پاڻيءَ پنهنجي اندر مان پاڻ ئي واڌو توانائي ڏئي اسان کي تيل جي ڳرن خرچن کان بچائي ورتو آهي. جيڪڏهن واڌو توانائي حاصل ٿئي ٿي ته پوءِ سوال اڀري ٿو ته اها ڪٿان آئي؟ هائڊروجن جي ائٽم ۾ جيتري توانائي هوندي، ايتري ئي واپس ڏئي سگهندو. اهو ئي سبب آهي جو ٿرموڊائنامڪس جو پهريون قانون چوي ٿو ته توانائي نه ٺاهي سگهجي ٿي نه ڊاهي سگهجي ٿي. مون جڏهن آغا وقار آڏو اها ڳالهه ڪئي ته هن پڙ تي جواب ڏنو ته ٿرموڊائنامڪس جو پهريون قانون غلط آهي! ۽ منهنجي لاءِ ان کان وڌيڪ ڇرڪائيندڙ جواب ڪو به نه هو. ڇو ته جي ايئن آهي ته پوءِ سموري ٿيوريٽيڪل فزڪس کي رد ڪرڻو پوندو، ويندي آئن اسٽائين جي نظريه اضافيت ۽ اسٽيفن هاڪنگ جي دريافتن کي رد ڪرڻو پوندو. منهنجو ناهي خيال ته آغا وقار معاملي جي نوعيت کي ان حد تائين سمجهي ٿو، منهنجو ناهي خيال ته آغا وقار فزڪس جي ان پيچيدگيءَ جي باري ۾ ڪڏهن سوچيو به هوندو. جي ايئن هجي ها ته هو ان جي مناسب تشريح ڪري ها، جيڪا هو نه ڪري سگهيو. جڏهن پڇيم ته جي پهريون قانون غلط آهي، ته پوءِ ٿرموڊائنامڪس جي ٻين قانون جي باري ۾ ڇا خيال آهي، جيڪو Entropy بابت آهي؟ هن ساڳي ئي ڳالهه ڪئي ته اهو قانون به تضاد ۾ اچي ٿو! هاڻي ڏيو منهن. جي ايئن آهي ته پوءِ ٿرموڊائنامڪس جي انهن ٻن قانونن First and Second Law of Thermodynamics تي هلندڙ ڦرندڙ تيز ترين انجڻين، مشينن، ريل گاڏين ۽ انيڪ ٻين ايجادن لاءِ به تشريح ڪرڻي پوندي، جي اهي ٻئي قانون غلط آهن ته انهن تحت هلندڙ هن سموري دنيا لاءِ ڪو نئون قانون به دريافت ڪرڻو پوندو؟ منهنجو ناهي خيال ته معاملي جي نوعيت ايتري سنجيده آهي.

ٿرموڊائنامڪس جي انهن ئي اصولن کي مدنظر رکي مون آغا وقار کان گهٽ ۾ گهٽ ٽي ڀيرا پڇيو ته هو پنهنجي واٽر ڪٽ واري ڪار ۾ بيٽري ڪيترا ڀيرا تبديل ڪري ٿو يا چارج ڪري ٿو؟ جنهن جي جواب ۾ هن چيو ته هو بيٽري چارج ڪو نه ٿو ڪري. ان جو مطلب ته جي بيٽري به چارج نه ٿي ٿئي ته پوءِ پاڻيءَ مان گهٽ توانائي خرچ ڪري آڪسي-هائڊروجن مرڪب ٺاهڻ لاءِ ٻيو ڪو ڪيميڪل ڪيٽالسٽ طور استعمال ٿيندو هوندو، جو دنيا ۾ هن وقت جيڪي به ”پاڻيءَ تي هلندڙ ڪارن“ جا منصوبا رهيا آهن، ڏئي وٺي سڀ واپس انهيءَ ڳالهه تي آيا آهن ته پاڻيءَ جي ڪيميائي ردعمل کي تيز ڪرڻ لاءِ ڪو نه ڪو ڪيٽالسٽ استعمال ڪرڻو پوي ٿو. مثال طور ان لاءِ ڪيٽالسٽ طور پوٽيشم هائڊروآڪسائيڊ يا سوڊيم هائڊروآڪسائيڊ استعمال ڪيا ويندا آهن. هن وقت ڪنهن جي دعوى نه آهي ته اهي نج پج پاڻيءَ مان ئي ڪار هلائي سگهن ٿا. ان ڳالهه کي مدنظر رکي منهنجو آغا وقار کان ٻيو سوال ڪنهن ڪيٽالسٽ جي استعمال بابت هو. هن ان ڳالهه کي به رد ڪري ڇڏيو ته ڪو ڪيميڪل استعمال ٿئي ٿو. تڏهن وڃي مان، پنهنجي ڄاڻ جي حساب سان ان نتيجي تي پهتس ته آغا وقار ڪجهه لڪائي رهيو آهي. يا ته اليڪٽرولائسز ۾ تمام گهڻي توانائي استعمال ڪرڻي پويس ٿي، يا وري ڪنهن ڪيميڪل جو استعمال ڪيٽالسٽ طور ڪري ٿو. هونءَ اها ڳالهه اهڙي نوعيت جي آهي جو واقعي به کيس لڪائڻ گهرجي.

هاڻ اچون ٿا هن معاملي جي ٻين رخن تي. اها ڳالهه درست آهي ته عالمي تيل مافيائون ڪنهن به اهڙي ايجاد جي راهه ۾ رنڊڪ وجهنديون جيڪا سندن هڪ هٽيءَ کي چئلينج ڪري ۽ سندس منافعن کي ڌڪ رسائي. عالمي تيل مافيائون ڪڏهن به نه چاهينديون ته اهڙي قسم جا تجربا ڪمرشلائيز ٿين، پر تجربن جي حد تائين ته هن وقت پاڻيءَ تي گاڏيون هلائڻ واريون واٽر ڪٽس عام جام آهن، نه صرف اهو پر ننڍي پئماني تي اهي ڪمرشلائيز به ٿي چڪيون آهن. اهڙيون سوين ويب سائيٽس آهن جيڪي هاڻ اهڙيون ڪٽس وڪرو ڪن ٿيون، پر انهن سڀني جي چوڌاري اڃا تائين شڪ جا پاڇا پيا ڦرن. ڇو ته سندن ڪيل دعوائن جي ابتڙ اهڙيون واٽر ڪٽس مڪمل طور تي پاڻيءَ تي نه ٿيون هلايون وڃن، بلڪه انهن کي ٻين گئسن، سج تي چارج ٿيندڙ بيٽرين، ڪيميڪلز سان ملائي ڪري هلايو وڃي ٿو. ان سلسلي ۾ سڀ کان پهرين ڪوشش ٽويوٽا ڪئي آهي جنهن پهرين هائبرڊ ڪار ٽويوٽا پرائرس Toyota Prirus ٺاهي ڏيکاري آهي. گڏوگڏ نسان وارن پڻ LEAF نالي ڪار ٺاهي آهي جيڪا صرف بجليءَ تي هلي ٿي. دنيا ۾ هاڻ بحث اهو ناهي رهيو ته تيل مستقبل ۾ استعمال ٿيندو يا نه، ڇو ته ڏينهون ڏينهن دنيا توانائيءَ جا متبادل ذريعا ڳولهي رهي آهي، پر بحث اهو آهي ته ڇا نج پج پاڻي واقعي به ٻارڻ طور ڪم اچي سگهي ٿو؟ ان متعلق ڇتو بحث انٽرنيٽ تي پڻ متل آهي، ڪو هاڻوڪو نه پر ڪئين سالن کان.

ٻيو معاملو ڇيڙڻ کان اڳ اها ڄاڻ ڏيڻ به ڏيندو هلان ته دنيا ۾ هن وقت هائڊروجن گئس تي هلندڙ ڪارون اڳ ئي ٺهي چڪيون آهن. پر ٽيڪنيڪ جو فرق آهي. هائڊروجن تي هلندڙ ڪارون گئسولين سان ملائي ڪري هلايون وڃن ٿيون، پر جيڪي صرف هائڊروجن تي هلن ٿيون، انهن ۾ به هائڊروجن سيل استعمال ڪيا وڃن ٿيا، جيڪي هائڊروجن ذريعي چارج ٿين ٿا ۽ پوءِ گاڏين کي برقي توانائيءَ ذريعي هلائين ٿا. اها ڳالهه به ياد ڪرڻ گهرجي ته دنيا ۾ هائڊروجن سيلن توڙي هائڊروجن ۽ گئسولين جي ميلاپ واريون هائبرڊ Hybrid ڪارون بحث جو موضوع نه رهيون آهن، نه ئي تيل مافيائون انهن جي پٺيان آهن، ڇو ته مستند سائنسي تجربن ۽ ٿيوري ذريعي اهو ثابت ٿي چڪو آهي ته ايئن ممڪن آهي. پر دنيا ۾ بحث جو موضوع هن وقت رڳو ”پاڻيءَ تي هلندڙ ڪارون“ آهن، جيڪي سائنسدانن جي مطابق ته ممڪن نه آهن، اهڙيون دعوائون ڪندڙ اڪثر ماڻهو فراڊ نڪتا آهن.

هاڻي اچون ٿا هن معاملي جي ٻئي رخ تي، ته ماضيءَ ۾ جيڪا به وڏا ڪامياب تجربا ٿيا انهن جو ڇا ٿيو؟ ايئن رڳو اسان واري ملڪ ۾ نه ٿيو آهي جو پاڻيءَ تي ڪار هلائڻ جو تجربو ڪري ڏيکاريو ويو آهي ۽ ميڊيا ان کي فوڪس ڪيو آهي. 2008ع ۾ ٿسڪارا پريامل نالي سري لنڪا جي انجنيئر پڻ تڏهوڪي وزيراعظم کي اهو تجربو ڪري ڏيکاريو هو، سري لنڪا جي ميڊيا پوءِ ان کي وڏي ڪوريج ڏني ۽ حڪومت مدد جو اعلان پڻ ڪيو. پر پوءِ ڪجهه مهينن بعد کيس سيڙپڪاريءَ ۾ وڏي فراڊ جي بنياد تي گرفتار ڪيو ويو. ان ئي سال امريڪا جي چئنلز سي اين اين، اين بي سي ۽ فاڪس نيوز تي پڻ اهڙن تجربن جي ڌم متل هئي. بعد ۾ ڪو هڪ تجربو به سائنسي بنيادن تي ثابت ڪري نه ڏيکاريو ويو. پاڻيءَ تي بجلي هلائڻ جي هيل تائين سڀ کان وڏي ڪمرشل دعوى ڪندڙ ڪمپني جپان جي جين پيڪس Genpax رهي آهي، پر 2009ع ۾ اها ڪمپني به اهو چئي هٿ کڻي وئي ته اهڙي سسٽم تي لاڳت تمام وڏي اچي رهي آهي ۽ اهو عمل جوڳو نه آهي. ان کانسواءِ امريڪا جي مشهور ڪمپني هائڊروجن ٽيڪنالاجي ايپليڪيشنس ”اڪواجين“ نالي هڪ واٽر ڪٽ جي دعوى ڪئي، جنهن مطابق ته اها رڳو پاڻيءَ تي هلي ٿي. پر ويجهڙ ۾ ئي ان ڪمپنيءَ پڻ مڃيو آهي ته سندس اها ڪٽ مڪمل طور تي پاڻيءَ تي نه پر، هائڊروجن سان گڏ ٻيو ٻارڻ استعمال ڪري هلائي وڃي ٿي.

واٽر ڪٽ جو هن وقت تائين سڀ کان ڪامياب تجربو، چون ٿا ته اسٽينلي ميئر ڪيو هو. پر هن جي باري ۾ شڪ آهي ته کيس تيل مافيائن مارائي ڇڏيو. ياد رکو ته اهو شڪ آهي، ان بابت ڪا به ڳالهه اڃا ثابتيءَ جي حد تائين نه ٿي چئي سگهجي. 2002ع ۾ جينيسس ورلڊ انرجي نالي هڪ فرم پڻ اهڙي ڪٽ پيٽرڪ ڪيلي نالي همراهه جي مدد سان ٺاهڻ جي دعوى ڪئي، پر بعد ۾ سندس ئي ڪمپني همراهه تي دوکي ۽ منصوبي ۾ سيڙپڪاريءَ جي فراڊ تي ڪيس داخل ڪيو، جيڪو ڪمپني کٽي وئي ۽ پيٽرڪ ڪيلي کي پنجن سالن لاءِ جيل ۾ واڙيو ويو. مطلب هي آهي ته هن وقت تائين جيڪي به وڏيون دعوائون ڪيون ويون آهن، اهي آخر ۾ سيڙپڪاريءَ جا فراڊ نڪتا آهن. چوڻ لاءِ ته اهو به چئي سگهجي ٿو ته اها تيل مافيائن جي سازش هوندي، پر سائنسي بنيادن تي اڃا تائين صرف ۽ صرف پاڻيءَ مان سستي توانائي حاصل ڪرڻ جي ڪا به ٿيوريٽيڪل توڙي پريڪٽيڪل ثابتي نه ٿي ڏئي سگهجي.

ان باوجود به مونکي آغا وقار جي تجربي تي ڏاڍي سرهائي ٿي آهي. ڪو ئي ته آهي جنهن اسان مان اٿي اها جرئت ڪئي آهي. باقي مان نه ٿو سمجهان ته اهو ڪو نوبل انعام جهڙو تجربو آهي، ڇو ته اهو ڪنهن هڪ شخص جي پيداوار ناهي. هن کان اڳ هزارين ماڻهن جا تجربا ان ۾ شامل آهن. تڏهن به اها ٽيڪنالاجي اڃا تائين نامڪمل آهي. توڙي جو مستقبل ۾ تيل ۽ گئس بجاءِ اسان ٻارڻ طور ٻيون گئسون ۽ مرڪب ڪتب آڻينداسين، پر ظاهر ڳالهه آهي اهي هڪ پروسيس کانپوءِ ٿينديون. ايجادون ته اچانڪ به ٿينديون آهن، پر سائنس سان مسئلو هي آهي ته اها وضاحت گهرندي آهي، جي وضاحت ناهي ته پوءِ اها رد ٿي ويندي آهي.

سو، منهنجي لاءِ سڀ کان پريشان ڪندڙ ڳالهه فزڪس جي فطري قانونن جو آغا وقار هٿان چئلينج ٿيڻ آهي. جي توهان مان ڪو پڙهندڙ ان معاملي جي اڃا وڌيڪ، سائنسي بنيادن تي ڇنڊڇاڻ ڪرڻ چاهي ٿو ته ضرور ڪري، هنن صفحن ۾ کيس جاءِ ڏني ويندي. ڇو ته هي ايترو سادو معاملو ڪونهي، جيتري سادگيءَ سان آغا وقار لک ڀيرا ثابت ٿيل طبيعات ۽ ٿرموڊائنامڪس جي قانونن کي غلط قرار ڏئي ٿو.

(روزاني سنڌ ايڪسپريس جي ٿورن سان 31 جولاءِ 2012ع)
Leave a comment

Posted by on August 2, 2012 in Articals


هڪ جينيئس جو جنم!

هڪ جينيئس جو جنم!
(جامي چانڊيو)

تاريخ ۾ ڪي ڏينهن سڀاڳا ٿين ٿا، جو انهن جي نسبت سان ٿيل واقعا، اتفاق يا حادثا تاريخ تي پنهنجا اڻ مٽ اثر ۽ نشان ڇڏين ٿا. تاريخ ۾ ڪي ڏينهن اهڙا آهن، جن قومن جا نشان مٽائي ڇڏيا ۽ تاريخ ۾ ڪي سَدورا ڏينهن اهڙا به اچن ٿا، جيڪي قومن ۽ ٻولين جي ابديت ۽ قومي وحدت جي ضمانت بڻجي وڃن ٿا. اڄوڪو ڏينهن سنڌ جي تاريخ، بلڪه مان ته چوندس ته انساني تاريخ جو اهو سڀاڳو ڏينهن آهي، جڏهن 331 ورهيه اڳ ۽ فرينچ انقلاب کان پورا هڪ سئو سال اڳ 1689ع تي سنڌ ۾ اهو املهه ماڻهو پيدا ٿيو، جنهن کي اسين سنڌ جو لاکيڻو لطيف چئون ٿا. اهو راز تاريخ ۽ وقت جي گرڀ ۾ ئي سانڍيل هو ته شاهه عبدالڪريم بلڙيءَ واري جي ٽئين پُٽَ سيد جمال شاهه جو هي پَڙ پوٽو اڳتي هلي سنڌ ئي نه پر انساني تاريخ جو هڪ يگانو شاعر، مفڪر ۽ ڏاهو ڏاتار ثابت ٿيندو. اهو هڪ جينيئس جو جنم هو، جنهن جي شاعري، خيال، احساس، تفڪر، ٻولي ۽ فن جو هڪ غير معمولي تخليقي معجزو آهي، هن کي ته بس سندس ئي لفظ ارپي سگهجن ٿا:

ڪوڙين ڪايائون تنهنجون، لکن لکَ هزار

جيءُ سڀ ڪنهن جيءَ سين، درسن ڌارون ڌار،

پريم، تنهنجا پار، ڪهڙا چئي ڪهڙا چوان.

سنڌ جي اڪثريتي سادن، عقيدن جي ماريل اٻوجهه ماڻهن کي ڪهڙي خبر ته ڀٽ شاهه جي ڌرتيءَ جي هنج ۾ ستل هي شخص ڪير آهي؟ هن جا خيال، ويچار، خواب، احساس ۽ تفڪر ڇا آهن؟ يا هن جي تصور جي ڪائنات ڪيتري وشال ۽ حيرت انگيز آهي؟ ماڻهن کي ڪهڙي خبر ته، عقيدن جون خاردار تارون ڪيئن نه عوام ۽ لطيف جي فڪر جي روح وچ ۾ صدين کان اُهي وٿيون پيدا ڪري ويٺيون آهن، جن جي هوندي لطيف جي مزار تي چادرن جا پڙ ته چاڙهي سگهجن ٿا، پر هن جي عظيم فڪر کي سمجهي، پروڙي ۽ ڪارج ڀريو بڻائي نه ٿو سگهجي. لطيف سائين ان صورتحال کي سمجهندي ۾ پاڻ ئي چئي ڏنو هو ته:

پاڙي ويڄَ هئام، تان مون مُور نه پڇيا،

تيلاهين پيام، موريسر اکين ۾.

لطيف سائينءَ کي خبر هئي ته جي پاڙي ۾ وِيڄَ ۽ طبيب هوندا ۽ ماڻهن جي سوچن جي اکين ۾ عقيدن جا موريسر پيل هوندا ته پوءِ طبيبن جي شناس ماڻهن کي ڪيئن ۽ ڇو ٿيندي! ۽ هي ته جسمن جا نه پر تصورن، خيالن، خوابن ۽ احساسن، دلين ۽ روحن جا ويڄ ۽ طبيب آهن. هنن جي منصب ۽ درجي کي سمجهڻ لاءِ اکيون گهرجن ۽ اکيون به جسماني نه پر روحاني اکيون، سمجهه ۽ شعور جون اکيون، ادراڪ ۽ تخليقي اتساهه جون اکيون!

جيڪڏهن ڪو مون کان پڇي ته سنڌ جي تاريخ جو وڏي ۾ وڏو سڀاڳو ڏينهن ڪهڙو آهي؟ ته جيڪر مان اهو چوان ته لطيف جو جنم ڏينهن. لطيف کي ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ هڪ شاعر طور سڃاتو ۽ پروڙيو، سائين جي ايم سيد کيس سنڌ جي قومي شاعر طور پيش ڪيو ۽ پليجي صاحب کيس هڪ انقلابي شاعر طور دريافت ڪيو. اهو سڀ صحيح آهي، پر مان سمجهان ٿو ته لطيف رڳو شاعر نه هو، هو هڪ غير معمولي مفڪر هو ۽ شاعري هن جو مقصد نه پر هن جي اظهار جو هڪ ذريعو هئي. هن جي اندر ۾ حسن ايترو هو ۽ هن جي ٻولي فن جي انهن بلندين تي پهتل هئي، جتي هو پنهنجا عظيم خيال اهڙي ئي حسناڪ انداز سان پيش ڪري سگهيو ٿي، ان کان گهٽ حسناڪي، فن جي بلندي ۽ اظهار جي جماليات هن جي وَسَ ۾ ئي نه هئي.

جانب تون جيڏو، آهين شان شعور سين،

مون تي ڪر، منهنجا پرين! توهُه تُسي تيڏو،

اي ڪامِلَ! ڪم ڪيڏو! جيئن نوازينم نگاهه سين.

لطيف سائينءَ به پنهنجي بيت مطابق ائين ئي ڪيو، هن فڪر ۽ ڏاهپ جي ڪامل رهبر اهو ڪو نه سوچيو ته ماڻهو پسماندا آهن، عقيدن جا ماريل آهن، عالمي انساني شعور ۽ تفڪر کان پري ۽ محروم آهن، ادراڪ جي اُتاهين منزلن تي رسيل نه آهن، پر هن پنهنجي شانَ شعور سان، ڏاهپ، فن ۽ فڪر جي نبار سرچشمن سان هن فڪري طور سُنڍ بڻيل سنڌ کي ايترو ته سيراب ڪيو، جو هڪ ڌڪ سان فڪري طور غريب الحال سنڌ هڪ لطيف جي ڪري تاريخ ۾ اهو درجو ماڻيو، جنهن لاءِ قومون، معاشرا ۽ دور سَڌون ڪندا آهن، سِڪندا آهن، پورَ پچائيندا آهن، پر الميو اهو به آهي ته صدين پڄاڻان به اسان کي اهو ادراڪ ناهي ته لطيف ڪير هو؟ هو اصل ۾ ڇا آهي؟ جي ائين نه هجي ها ته سنڌ فڪري طور دنيا جي سڀني کان سگهاري قوم هجي ها. تڏهن ته اهو ڄاڻندي پاڻ ئي چئي ويو هو ته،

هُئين ته ويڄن وَٽِ، تون ڪيئن جيءَ جڏو ٿئين!

سِرُ ڏيئي ۾ سٽ، ڪُهه نه ڪيئي ڊبڙا!

لطيف جهڙي ڪامل رهبر هوندي سنڌ هيڻي هجي، جڏي ۽ ويچاري هجي، اهو رڳو ان ڪري ٿيو آهي، جو اڃا تائين اسان جو سماج، عوام هن ويڄَ جي حقيقي شناس کان پري آهي. هو پاڻ ئي ته اها ميار ڏيندي چوي ٿو ته، اسان پنهنجن خود فريب اعتقادن جو سِرُ عيوض ۾ ڏيئي جي لطيف جي عظيم فڪر مان قومي دوا، سُتي ڪريون ها ته اڄ اسان جي فڪري سگهه جو درجو ڇا هجي ها؟

ها البته اِها ڳالهه ڪا ايتري سولي ناهي، جو لطيف جو پيغام رڳو ڪا حسين شاعري ناهي، جنهن کي پڙهي ماڻهو رڳو واهه واهه ڪري. هي ته سڀ ڪجهه تبديل ڪرڻ جي ڳالهه آهي، هڪ نئين انسان جي نئين فڪري ۽ سماجي جنم جي ڳالهه آهي. لطيف جو پيغام رڳ شاعرانه تصور جي فني اظهار جي ڳالهه به ناهي، جو ماڻهو مڙئي منفرد ۽ نئين ڳالهه تي واهه واهه ڪري. هيءَ ته انسان جي مڪمل طور نئين فڪري، احساساتي ۽ روحاني مٽي ڳوهڻ جي ڳالهه آهي. تڏهن ته چوي ٿو:

اَکِ اُلٽي ڌار، وَنءُ اُلٽو عام سين،

جت لهوارو لوڪ وهي، ته تون اوچو وَهه اوڀار،

منجهان سوچ نهار، وَنءُ پٺيرو پرينءَ ڏي.

لطيف کي خبر هئي ته هن زماني جا عام مروج خيال، تصور، قدر ۽ انساني رويا توڙي مفاد ته لوڻ جي کاڻ آهن، پنهنجي دور جي تصورن ۽ روين توڙي آئيڊيلز جو ڳيجهو زماني ۾ ڇا ڪندو؟ هو پنهنجي دور جي جهالتن، عقيدن، فرسوده تصورن، خسيس روين ۽ ٽڪي جي مفادن جو مڄو ۽ انهن آڏو سرنگون هوندو. ان ڪري ئي لطيف زماني جي مروج فرسوده دستور کان اُلٽي اک ڌارڻ ۽ لهواري لوڪ آڏو اوچو ۽ ابتو هلڻ جي ڳالهه ٿو ڪري. پر اهو سڀ ائين ته ڪو نه ٿيندو؟ ٻه گدرا مُٺِ ۾ رکڻ سان ته اهو ممڪن ناهي. ان لاءِ تياڳ گهرجي، دنيا کان نه دنيا جي مروج فرسوده دستور کان ۽ اهو سڀ عشق کانسواءِ ممڪن ناهي. سڌڙيا اهو منصب نه ڪڏهن ماڻي سگهيا ۽ نه ماڻي سگهندا. لطيف اها مامَ پروڙي ان مقام کي رسڻ جو راز به ٻڌائي ٿو. هو چوي ٿو:

پهرين ڪاتي پاءِ، پڇج پوءِ پريتڻو،

ڏک پريان جو ڏيل ۾، واڄٽ جيئن وڄاءِ،

سيخن ماهه پچاءِ، جي نالو ڳيڙءِ نينهن جو.

دنيا جو ڪو به غير معمولي ڪم عشق کانسواءِ ممڪن ناهي، شعبو ڪهڙو به هجي، ادب، فن، سياست، سائنس، مصوري، موسيقي، ايجادون، قربانيون- هي سڀ عشق جو جهان آهي، تڏهن ئي ته فلسفين کي ڏاهپ جا عاشق چئبو آهي. هي ته ان کان به اڳئين منزل جو ماڻهو آهي، جو لطيف وٽ رڳو ڏاهپ سان محبت ناهي، پر زندگيءَ تي ڏاهپ جو اطلاق آهي. ان ڪري هن جو درجو عام فلسفين کان به ان مخصوص معنيٰ ۾ مٿي آهي، هيگل، مارڪس ۽ اينجلز جهڙا ماڻهو هن جا هم منصب آهن، جيڪي ڏاهپ کي منزل نه ٿا سمجهن، پر ڏاهپ کي ذريعو ۽ پنڌ سمجهن ٿا. لطيف وٽ خيال جي وحدت آهي. هن جا ڪردار رڳو بظاهر مختلف آهن، سندن ماحول، محرڪ ۽ حالتون مختلف آهن. هن جو ڪردار هڪ ئي آهي، اهو ڪردار سر ڪلياڻ ۾ محبت ۽ مقصد جي وحدت جي ڳالهه ڪندڙ هجي يا يمن ڪلياڻ جو محبوب ۽ سونهون. کنڀات ۾ حسن جي علامت هجي يا سريراڳ جو ناکئو. سامونڊيءَ جي پاتار ۾ پيل موتين جو طاماعو هجي يا سهڻي هجي، منزل کان ڳولا کي اهميت ڏيندڙ سسئي هجي يا وطن ۽ مارن سان عشق جي علامت مارئي هجي، ڪاموڏ جو سمو ڄام هجي يا گهاتوءَ جو مورڙو هجي، سورٺ جو عطائي هجي يا سُرَ تي سِرُ ڏيندڙ راءِ ڏياچ، ڪيڏاري جو سورهيه سورمو هجي يا آسا جو طالب هجي. رِپَ جو وڇوڙن جي وَڍن جو ماريل عاشق هجي يا کاهوڙي ۽ رام ڪليءَ جا جوڳي، ڪاپائتيءَ جو ڪاتار هجي يا پورب جو ڪانگل هجي، ڪارايل جو هنج هجي يا پرڀاتيءَ جو مڱتو- اهي سڀ ڪردار رڳو ظاهري ڏيک ۽ تمثيل ۾ مختلف آهن، پر سندن تصور، رويا، قدر، ماڻهپو، منزل، جستجو ۽ شان ساڳيو آهي. ان ڪري مان لطيف جي سمورن ڪردارن ۾ خيال، احساس، رويي ۽ منزل جي ساڳي وحدت ڏسان ٿو. جيڪو لطيف جي ڪردارن جي وحدت نه سمجهي سگهندو، اهو ڪڏهن به لطيف جي پيغام جي روح تائين رسي نه سگهندو.

خود شناسائيءَ جو مقام، جنهن کان انسان ذات جي قطعي گهڻائي محروم رهي آهي ۽ اڄ به آهي. لطيف انسان جي ان خود شناسيءَ جي ادراڪ کي جاڳائيندڙ پر ان کان به اڳتي اهو ادراڪ تخليق ڪندڙ مفڪر شاعر ۽ ڪامل رهبر آهي. هو ان خود شناسيءَ کي ساڳي اڃا مٿئين سطح تي هينئن ٿو بيان ڪري:

وڃين ڇو وڻڪار، هت نه ڳولين هوت کي،

لڪو ڪين لطيف چئي، ٻاروچو ٻئي پار،

ٿي سَتِي ٻڌ سندورو، پرت پنهونءَ سين پار،

نائي نيڻ نهار، تو ۾ ديرو دوست جو.

ڪائنات، فڪر ۽ سماج جي پرک ۽ پروڙ کان اڳ ۾ قوم شناسيءَ جو ڏاڪو اچي ٿو. خود شناسي معرفت آهي، هن ڪائنات، فطرت، سماج ۽ سموري جهان کي سمجهڻ ۽ بدلائڻ جي. ڇاڪاڻ ته خود شناس ماڻهو ئي روحاني فهم ۽ حقيقي طور آزاد (Liberated) ماڻهو هوندو آهي. هن جهان جي حقيقي سمجهه ۽ ادراڪ نصيب ئي انهن کي ٿيندو آهي، جيڪي اندر ۾ آزاد ٿي پاڻ سڃاڻندا آهن، پاڻ کي ڳولي لهندا آهن ۽ پاڻ کي تبديل ڪندا آهن. اهو ئي لطيف جي پيغام جو روح آهي. هن جو هر ڪردار اندر ۾ آزاد آهي، Liberated آهي. ان ڪري ئي ايترو ارڏو، هٺيلو، بهادر، مثالي، ڏاهو ۽ لطيف آهي. جنهن کي پنهنجي اندر جي شناس نه هوندي، ان کي خارجي جهان جي ڪهڙي شناس ٿيندي؟

لطيف سان ٺلهي، رسمي ۽ بي شعور عقيدتمندي لطيف شناسيءَ جي راهه ۾ وڏي ۾ وڏي رڪاوٽ آهي. هو ان کي هينئن بيان ٿو ڪري:

ڪنين ڪامڻ ڪياءِ، ڪيئن ڀنڀولئين؟ ڪَرها!

اکين مٿي اکيا، پِڙَ ۾ پير گٺاءِ،

وَڳَ ڪهِ وسرياءِ، ٻڌو جيئن گهاڻي وهين!

اهو ڪهڙو جادو آهي، جنهن جي لطيف ڳالهه ٿو ڪري؟ اهو جهالتن، اعتقادن، پسماندگين، علم، ادراڪ ۽ ڏاهپ جي محروميءَ جو منڊ آهي، جنهن ڪرهي کي ڀنڀوليو ۽ گمراهه ڪيو آهي. اسان جي گهڻائي جي اکين تي انهن ئي جهالتن ۽ اعتقادن جا اکيا چڙهيل آهن، جنهن سبب سنڌ ته ڇا پر انسان ذات جي گهڻائي خسيس تصورن، مفادن، روين ۽ دائرن جي پِڙ ۾ هلي هلي پيرَ پئي گسائي ۽ ڀلا اهو وڳ ڪهڙو آهي، جنهن جي لطيف ڳالهه ٿو ڪري. اهو تاريخ جي شعور جو وڳ آهي، ڪائنات ۽ فطرت کي سمجهڻ جي سفر جو وڳ آهي، اهو سماج کي نه رڳو سمجهڻ نه پر ان کي تبديل ڪرڻ جي جستجو ۽ جاکوڙي سفر جو وڳ آهي. اهو پاڻ کي روحاني، فڪري ۽ شعوري طور جهالتن کان لبريٽ ڪرڻ جو وڳ آهي – ۽ دنيا جا سمورا حقيقي ڏاها، سچا، فيلسوف، آرٽسٽ، مفڪر، موجد، سورما، سائنسدان، شاعر ۽ ادراڪ جا صاحب ان دڳ جا راهي آهن. سقراط، افلاطون ۽ ارسطو هجن يا هيگل، مارڪس ۽ اينگلز، شيڪسپيئر، گوئٽي، مائيڪل اينجلو هجن يا لينن، مائو ۽ هوچي منهه، آئن اسٽائين، گليلو ۽ ڪاپرنيڪس هجن يا سچل ۽ لطيف- اهي رڳو بظاهر مختلف آهن. اهو قبيلو ساڳيو آهي، اهو سفر ساڳيو آهي ۽ هي سڀ انسان ذات جي ان سفر جا سونهان آهن. اچو ته سنڌ ۽ انسان ذات جي هن اعليٰ جينيئس ۽ رهبر لطيف کي هڪ نئين، باشعور ۽ تخليقي شعور سان ڀيٽا ڏيون ۽ اها ڀيٽا لطيف شناسيءَ معرفت خود شناسي ئي ٿي سگهي ٿي.

Reference: Daily Kawish 23-05-2012
Leave a comment

Posted by on May 23, 2012 in Articals


مهاجر صوبو ۽ زميني حقيقتون – بئريسٽر ضمير گهمرو

مهاجر صوبو ۽ زميني حقيقتون
بئريسٽر ضمير گهمرو

پنجاب ۽ خيبر پختونخوا ۾ نون صوبن جا مطالبا ٿيڻ سان ئي سنڌ ۾ ٻلي ٿيلهيءَ کان ٻاهر نڪري آئي آهي ۽ سنڌ جي ڀتين ۽ عمارتن تي مهاجر صوبي جي وال چاڪنگ ۽ نفرت ڀريا پوسٽر لڳايا ويا آهن. هونئن ته آئين ۽ قانون ۾ هن فيڊريشن ۾ نئين صوبي ٺاهڻ جي ڪا به گنجائش نه آهي، پر اڄ آئيني ۽ قانوني ڳالهه کي پاسي تي رکي پاڻ مهاجر صوبي جي شوشي يا سازشي ٿيوري تي زميني حقيقتن، ڊيموگرافي ۽ تاريخي حقيقتن جي حوالي سان روشني وجهنداسين ته جيئن سنڌ جي عوام ۾ جيڪو هن سازش جي حوالي سان تذبذب ۽ اضطراب آهي، ان کي صحيح نموني سان ختم ڪجي.

جيئن ته اردو ڳالهائيندڙ آبادي سنڌ جي تاريخي وطنيت کي سمجهڻ کان قاصر آهي، ان ڪري ئي سمجهي ٿي ته شايد سنڌ هن فيڊريشن ۾ هڪ اهڙو علائقو آهي، جنهن کي سازش ذريعي بندر بانٽ ڪري پنهنجا سياسي مقصد ماڻي سگهجن ٿا، جيڪا ڳالهه تاريخ ۽ سياست کان انڪار ڪرڻ جي برابر آهي، ڇو ته انگريزن سنڌ تي هڪ رياست طور قبضو ڪيو هو ۽ اها ڪجهه شرطن تي فيڊريشن ۾ شامل ٿيڻ تي راضي ٿي هئي. جيئن ته انهن شرطن جي مسلسل خلاف ورزي ڪندي سنڌ تي ٽي آئين مڙهيا ويا، ان ڪري سنڌ پنهنجي وجود، وحدت ۽ وطنيت کي بچائڻ خاطر سياسي مزاحمت جو رستو ورتو. مرڪز يا صوبي ۾ سنڌ جي اقتدار ۾ شموليت رسمي آهي، ڇو ته سنڌ هن وقت به مزاحمت ۾ آهي، ۽ جن شرطن تي اها هن فيڊريشن ۾ شامل ٿي، اهي کيس هرگز ميسر نه ٿيا ۽ ويتر سندس وسيلن، معيشت، اختيارن کي مرڪز پنهنجي هٿ رکي ڇڏيو ۽ سنڌ تي پنهنجي ڏيهي گماشتن کي مسلط ڪري عوام تي ڪيترائي ظلم برپا ڪيا. هينئر جڏهن رياست جو بحران چوٽ تي چڙهيل آهي ته هر قوم ۽ برادري پنهنجي لاءِ نئين راهه تلاش ڪري رهي آهي. جڏهن رياست جي بحران جي ڪري وفاقي پارٽيون عوام کي ڪجهه آڇي نه ٿيون سگهن ته انهن وري قوميت جي بنياد تي ماڻهن جي جذبن کي اُڀاري ايندڙ سياسي ميدان مارڻ چاهين ٿيون. صوبن وارو اشو بنيادي طور چونڊ اشو طور اڀريو، پر جيئن ته سنڌ جي عوام کي سنڌ جي وحدت جي باري ۾ ون يونٽ جو تلخ تجربو آهي، ان ڪري اهي ننڍي يا ذري پرزي ڳالهه کي به تمام اهم سمجهن ٿا ۽ مهاجر صوبي جي باري ۾ وال چاڪنگ، پوسٽرن ۽ مظاهرن سندن ۾ اچرج ۽ غير يقيني پيدا ڪئي آهي. توڙي جو سنڌ جي زبردست ردِ عمل حڪمران پ پ-متحده اتحاد کي دفاعي پوزيشن ۾ اماڻي ڇڏيو آهي.

صوبن جو اشو ۽ ايندڙ چونڊون:

هزاره صوبي جو جڏهن اشو اڀريو ته (ق) ليگ ۽ نواز ليگ ان تي سياست شروع ڪئي ۽ هڪٻئي کان اڳتي نڪرڻ جون ڪوششون ڪيون ويون. ٻنهي موقف اختيار ڪيو ته هزاره صوبو ٺهڻ گهرجي، توڙي جو کين خبر آهي ته پاڪستان ۾ صوبا قومي وحدتون ۽ رياستون آهن، جن 1940ع جي قرارداد هيٺ فيڊريشن کي ڪجهه اختيار ڏئي گڏ رهڻ جو وچن ڪيو هو. افغانستان وانگر هتي صوبا انتظامي يونٽ نه آهن. انتظامي يونٽ ضلعا ۽ ڊويزنون آهن، پر هزاره ۾ پنهنجو ووٽ بينڪ قائم رکڻ لاءِ، اي اين پي کي مرعوب ۽ مغلوب ڪرڻ لاءِ اهو ڪارڊ کيڏيو ويو. جڏهن هزاره جو اشو اٿيو ته پ پ سرڪار به جيئن ته گذريل ساڍن چئن سالن ۾ رڳو معيشت کي تباهه ڪيو آهي، خراب حڪمراني ڏني آهي، سا سمجهي رهي آهي ته ايندڙ چونڊون ڪارڪردگيءَ جي بنياد تي وڙهڻ سندن لاءِ تمام ڏکيو هوندو. ان ڪري هنن به سرائيڪي صوبي وارو اشو اٿارڻ جو سوچيو. اڃا هن سوچيو ئي مس، ته متحده ٽپي پئي ۽ قومي اسيمبليءَ ۾ هن ٺهراءُ پيش ڪيو ته صوبن جي حدن ۾ ڦير ڦار وارو اختيار صوبائي اسيمبليءَ کان کسي پارليامينٽ کي ڏنو وڃي، جنهن تي سنڌ ٻري اٿي ۽ 28 جنوري تي سڄي سنڌ ”سنڌ بچايو ڪميٽيءَ“ جي سڏ تي بند رهي. مسرور جتوئي سنڌ اسيمبليءَ ۾ ٺهراءُ پيش ڪيو ته پارليامينٽ کي اڪيلي سر اهڙو اختيار نه ڏنو وڃي، جنهن تي پ پ سرڪار پويان پير ڪيا ۽ اڄ تائين سنڌ جي وحدت جي باري ۾ پ پ جي پاليسي کي سنڌي عوام شڪ جي نگاهه سان ڏسي رهيو آهي. سنڌ جي ردِ عمل کي ڏسندي پارليامينٽ ۾ پيل متحده جي بل کي پ پ ٺپي ڏئي سرائيڪي صوبي تي پارليامينٽ مان ترميم بجاءِ ٺهراءُ منظور ڪرايو، جنهن دٻاءُ ۾ وري پنجاب اسيمبليءَ بهاولپور ۽ ڏکڻ پنجاب صوبا ٺاهڻ جا بل پيش ڪيا. ان کان مهاجر صوبا تحريڪ جي نالي ۾ هڪ نام نهاد ۽ اڻ ڄاتل تنظيم ويتر پنهنجون سرگرميون وڌائي ڇڏيون، جنهن تي پردي پويان متحده جي سياسي حمايت حاصل هجڻ جو شڪ ظاهر ٿي رهيو آهي، ڇو ته متحده جي خاموشي ۽ متحده جي ڳڙهه ۾ چاڪنگ ۽ پوسٽر لڳائڻ سنڌ جي عوام جي شڪ کي پڪو ڪري رهيو آهي. حالانڪه گذريل ساڍن چئن سالن دوران متحده جي اقتدار ۾ رهڻ ڪري اها به اردو آباديءَ لاءِ ڪجهه نه ڪري سگهي آهي ۽ ايندڙ چونڊن ۾ کيس سخت چئلينج جو منهن ڏسڻو پوندو، ان ڪري پس پرده ئي سهي، مهاجر صوبي وارو بي بنياد اشو نه رڳو ووٽن لاءِ پر سياسي ارادن لاءِ پڻ استعمال ٿي رهيو آهي. بنيادي طور هي اشو ايندڙ چونڊن، جن تي اڃا سواليه نشان آهي، لاءِ استعمال ٿيڻ ڪري پيدا ٿيو، پر سنڌ ۾ ان جي اهميت ۽ سياسي هٿيار طور استعمال ٿيڻ جي خدشي سنڌ کي منظم ٿيڻ تي مجبور ڪيو ۽ هينئر سڄي سنڌ ان تي متفق آهي ته سنڌ جي ورهاڱي واري سازش ڪهڙي شڪل ۾ به ڇو نه هجي، ان جي پاڙ پٽڻ سنڌ لاءِ ايمان جو جز بڻجي ويو آهي. قومپرست جماعتون ته سهي، پر فنڪشنل ليگ جي سربراهه به وڏي واڪي چيو ته سنڌ جي وحدت خلاف سازش ٿي ته هو ميدان ۾ نڪري ايندا. پير پاڳاري جي هن بيان سياسي توازن کي بنهه سنڌ جي وحدت جي حق ۾ گهڻو اڳتي ڪري ڇڏيو. جيئن ته پنجاب ۽ سرحد ۾ صوبن وارو اشو چونڊ اشو آهي، پر اچو ته ڏسون ته سنڌ ۾ مهاجر صوبي جو جيڪو نقشو ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو ڪراچي، ميرپور خاص ۽ حيدرآباد ڊويزنن تي مشتمل آهي، ان ۾ آباديءَ جي حقيقت ڇا آهي ۽ ان جي ڊيموگرافي ڪيئن بيهي ٿي؟

ڪراچي، حيدرآباد ۽ ميرپور خاص ڊويزنن جي آبادي:

مهاجر صوبي جي نقشي تي نظر وجهبي ته ڄامشوري سميت ان ۾ ڪراچي، حيدرآباد ۽ ميرپور خاص ڊويزنون اچي وڃن ٿيون، جن ڊويزنن جي 1998ع جي ڳڻپ موجب آدمشماري ترتيبوار 98 لک، 70 لک ۽ 40 لک آهي، معنيٰ ڪراچي جي 1998ع جي ڳڻپ موجب، آدمشماري 98 لک، حيدرآباد ڊويزن جي 70 لک ۽ ميرپور خاص جي 40 لک آهي، جڏهن ته ڄامشوري ضلعي جي لڳ ڀڳ اٺ لک آهي. حيدرآباد ۽ ميرپور خاص توڙي ڄامشوري جي آبادي گڏجي ته اها هڪ ڪروڙ ارڙهن لک ۽ ڪراچي جي 98 لک آهي. آبادي جي انگن اکرن ۾ ساليانو واڌ موجب هينئر ڪراچي جي آبادي هڪ ڪروڙ 42 لک ۽ حيدرآباد، ميرپور خاص ۽ ڄامشوري جي آدمشماري 1998ع جي واڌ وارن انگن اکرن موجب، هڪ ڪروڙ سٺ لک بيهي ٿي. حيدرآباد، ميرپور خاص ۽ ڄامشوري ضلعي ۾ آبادي اسي سيڪڙي کان به مٿي سنڌي ڳالهائيندڙ آهي، جڏهن ته ڪراچي ۾ اردو آبادي هاڻي پنجاهه سيڪڙي کان به گهٽ آهي. انگن اکرن موجب به ڪراچي، حيدرآباد ۽ ميرپور خاص توڙي ڄامشوري ضلعي جي ٽي ڪروڙ آباديءَ مان ٻه ڪروڙ ويهه لک سنڌي ۽ ٻين ٻولين ڳالهائڻ وارا، جڏهن ته اردو آبادي صرف 80 لک آهي ۽ ان مان به بنگالي، ميمڻ، ڪڇي ۽ ٻيا ڪڍجن ته اهو تعداد گهٽجي ستر لک بيهندو. هاڻي ٽي ڪروڙ جي آباديءَ ۾ اردو آبادي ستر لک – ۽ اهي گهرن ٿا صوبو! اها ته حيرت جهڙي ڳالهه آهي. صوبو گهرڻ وارا ته صوبي وارن علائقن ۾ ئي وڃي نه ٿا سگهن. رڳو حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ جي سوڙهين گهٽين ۾ چاڪنگ ڪن ٿا، پوسٽر لڳائين ٿا ۽ ڪجهه ماڻهو وٺي مظاهرو ڪن ٿا. هاڻي ٽن ڪروڙ ماڻهن تي مشتمل آباديءَ ۾ ستر لک ماڻهو، جيڪي به وڻ وڻ جي ڪاٺي آهن ۽ انهن جو تعلق هڪ زبان ۽ علائقي سان نه رهيو آهي، سي پنهنجي لاءِ صوبو گهري رهيا آهن. هي نه رڳو جمهوري اصولن پر تاريخي حقيقت توڙي زميني حقيقتن جي ابتڙ آهي، ان ڪري اها سازش ۽ شوشو ته ٿي سگهي ٿو، پر حقيقت ڪڏهن به نه، ڇو ته اردو آباديءَ ۾ ٻه فيڪٽر انهن کي ڏينهون ڏينهن ٿورائي ۾ آڻين ٿا. هڪ ته اهو پڙهيل لکيل برادري هجڻ ڪري انهن ۾ ڄم جي شرح گهٽ آهي ۽ ٻيو وري هو ٻاهرين ملڪن ڏانهن جام ڀڄن ٿا، ڇو ته سندن پاڙون زمين ۾ نه آهن. ان ڪري ڪراچي ۾ ٻين ماڻهن جي آمد ڪري هو ٿورائيءَ ۾ تبديل ٿي چڪا آهن ۽ حيدرآباد، ميرپور خاص ۽ ڄامشوري ۾ ته آهن ئي قليل اقليت ۾.

اردو آباديءَ وٽ سيٽن جو تعداد:

حيدرآباد، ميرپور خاص ڊويزنن ۽ ڄامشوري ضلعي جي 43 صوبائي اسيمبليءَ جي سيٽن مان اردو آبادي يا متحده وٽ صرف پنج سيٽون آهن، چار حيدرآباد مان ۽ هڪ ميرپور خاص مان، جڏهن ته ڪراچي جي 42 صوبائي اسيمبليءَ جي سيٽن مان انهن وٽ 34 سيٽون آهن، جيڪي گهڻي ڀاڱي سندن فائديمند تڪ بندين جي ڪري آهن. معنيٰ ته ڪراچي، حيدرآباد، ميرپور خاص ڊويزنن ۽ ڄامشوري جي 83 سيٽن مان متحده وٽ صوبائي اسيمبليءَ جون 39 سيٽون آهن، جڏهن ته 42 سيٽون هينئر به سنڌين وٽ ۽ ٻه پٺاڻن وٽ آهن ۽ جيڪڏهن سپريم ڪورٽ جي حڪم موجب تڪ بنديون ٿين ته متحده يا اردو آباديءَ جي نمائندگي ڪندڙ ڪنهن به ڌر وٽ 23 سيٽن کان وڌيڪ جنرل سيٽون نه هونديون، معنيٰ 83 مان 23 سيٽون- ڇو ته آباديءَ جي حساب سان 80 لک آباديءَ وٽ 39 سيٽون ۽ ٻه ڪروڙ ويهه لک آباديءَ وٽ 44 سيٽون هجڻ وڏي سياسي ڌانڌلي آهي ۽ اها پنجاب جي اسٽيبلشمينٽ سنڌين تي چيڪ رکڻ لاءِ ڪئي آهي. ان ڪري اهڙي ڌر پاران صوبو گهرڻ، جيڪا اقليت ۾ آهي ۽ ڪراچي، ميرپور خاص ۽ حيدرآباد ڊويزنن ۽ ڄامشوري جي ڪل آباديءَ جو 30 (ٽيهه) سيڪڙو به نه آهي، نه رڳو حيرت انگيز پر شاطرانه چال آهي ۽ اها چال نه رڳو پنهنجي حق ۾ موجوده توازن کي جاري رکڻ جي ڪوشش آهي، پر مڪاني ادارن جي نظام ۽ تڪ بندين تي سمجهوتو ڪرڻ ۽ پنهنجي آباديءَ کي پنهنجي ووٽ بينڪ ۾ رکڻ جي ڪوشش آهي. سنڌي عوام جيئن ته سياسي بيهڪ ۽ انگن اکرن کان ناواقف آهي ۽ هن سان ماضيءَ ۾ ايڏيون ڌانڌليون ٿيون آهن، جو هن جو ويساهه سياسي نظام ۾ رهيو ئي نه آهي، ان ڪري هو سنڌ جي وحدت واري اشو تي تمام جذباتي آهي ۽ هجڻ به گهرجي، ڇو ته سنڌ سرڪار جي هوندي سنڌ جي وحدت خلاف سازش يا چاڪنگ سندن بيوسيءَ کي نروار ڪري رهي آهي.

جيئن ته اردو آبادي ماضيءَ ۾ پنجاب جي اسٽيبلشمينٽ سان ساز باز ڪري سياسي سيٽ اپ ۾ پنهنجي قد بت کان وڌيڪ حصو کنيو آهي، ان ڪري اها هاڻي صوبي جو بي بنياد معاملو اٿاري ساڳيو حصو سنڌين کان برقرار رکڻ چاهي ٿي. سنڌي ان ڳالهه ۾ ارها هرگز نه آهن ته اردو ڳالهائيندڙ آباديءَ کي سنڌ ۾ پنهنجو مان، مرتبو ۽ عزت توڙي سياسي، سماجي حق ميسر هجن، پر سنڌ جي وحدت جي نالي تي سياست ڪرڻ سنڌ ۾ ڏوهه سمجهيو وڃي ٿو، ڇو ته سنڌ سنڌين لاءِ ديو مالائي ڪردار رکي ٿي ۽ ان سان ڪنهن به صورت ۾ ڇيڙ ڇاڙ اردو ڳالهائيندڙ آباديءَ کي سنڌي آباديءَ کان نه رڳو پري ڪندي، پر ان جو فائدو ٻين ڌرين کي ٿيندو. پنجاب کي خبر آهي ته سنڌ جو ورهاڱو ناممڪن آهي، ان ڪري نواز شريف سنڌ جي معاملي تي واضح موقف اختيار ڪري پهريون دفعو سنڌ ۾ جاءِ ٺاهي آهي، ڇو ته کيس خبر آهي ته ان نازڪ اشو تي سياست ڪيئن ڪجي. هيڏانهن آهي پ پ سرڪار، جيڪا عوام کي ڪجهه ڏئي ته نه ٿي، رهندو انهن کي ڏکائي رهي آهي. لياري جو آپريشن هجي، ناڻي يا پاڻي جو معاملو هجي، پ پ سرڪار کي سنڌي عوام پنهنجي ذاتي مفادن جو قيدي سمجهي ٿو.

سنڌ ۾ سياست اهم موڙ تي پهتي آهي، جتي هڪ طرف موجوده نظام کي برقرار رکڻ واريون قوتون آهن، ٻئي پاسي ان کي ٽوڙڻ واريون. نواز شريف جي اڳڀرائي سياست ۾ پهريون پٿر آهي، پر جيئن ته نواز شريف ناڻي، پاڻي، قدرتي وسيلن، ڌارين جي آبادڪاريءَ تي اڃان پنهنجو موقف واضح نه ڪيو آهي، ان ڪري سياسي ڌريون اڃا به ٻڏتر ۾ آهن. سنڌ جي وحدت جي باري ۾ ابهام اجايو آهي، ڇو ته مخالف ڌر نه رڳو ڪراچيءَ ۾ اقليت ۾ آهي، پر سموري باقي سنڌ ۾ ٽيهه (30) سيڪڙو به نه آهي، ان ڪري هن جي اهڙي گهر اٿڻ کان پهرين ئي رد ٿي چڪي آهي ۽ اها هن بحران مان نڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي ۽ قومپرست پارٽين کي ٻانهن ٻيلي بڻائڻ گهري ٿي.

Reference: Daily Kawish
Date: 21st May 2012

Leave a comment

Posted by on May 21, 2012 in Articals


قربانين کي ڀيٽا ڪيئن ڏجي؟ – ڊاڪٽر مير عالم مري

قربانين کي ڀيٽا ڪيئن ڏجي؟
ڊاڪٽر مير عالم مري

بشير خان کي دل جي ڪا به تڪليف نه هئي، پر سڪرنڊ اسپتال جي ڊاڪٽرن، سندس موت جو سبب (Heart attack) ڄاڻايو. اهو ممڪن آهي ته صورتحال ائين ئي هجي ۽ بشير خان جو موت فطري هجي، پر رات جو 3 وڳي ڌاري، جيئن ئي مون کي ڪنهن دوست ننڊ مان اٿاري اها افسوسناڪ خبر ٻڌائي ته منهنجو پهريون ردعمل اهو هو، ”بشير خان جو موت غير فطري آهي، شايد کيس قتل ڪيو ويو هجي.“ دراصل 23 مارچ جي انتهائي پرامن ۽ منظم ريلي ۾ سنڌي عوام وڏي تعداد ۾ شرڪت ڪئي هئي، پر حيرت انگيز حد تائين حڪومت پاڪستان ان بابت انتهائي حد تائين پراسرار خاموشي اختيار ڪئي هئي. 4 ۽ 5 اپريل تي ڪجهه دوستن سان مون اهو تذڪرو ڪيو هو ته سرڪار جي خاموشي کي هلڪو نه وٺڻ گهرجي، ٿي سگهي ٿو ته ڪو وڏو حملو ٿئي. اها ته خبر نه هئي ته ڇا ٿيندو؟ پر اهو منهنجو تجزيو هو ته جيڪي ڪجهه ٿيندو، اهو غير معمولي هوندو. ٿورن ڏينهن اندر بشير خان جي موت جي خبر آئي. مون سميت ڪو به ذهن، انهيءَ خبر کي مڃڻ لاءِ تيار نه هو. سڀني جي ذهنن ۾ شڪ ۽ سوال هئا. هي سٽون لکجڻ تائين پوسٽ مارٽم رپورٽ نه جاري ٿي آهي ۽ ان جي طريقيڪار ۽ شفافيت تي بشير خان جي تنظيمي ساٿين پاران اعتراض اٿاريا ويا آهن. سرڪار کي گهرجي ته بشير خان جي وارثن ۽ سڄي سنڌ جي عوام جي تسلي لاءِ بي ريا جاچ ۽ رپورٽ جاري ڪري. جيڪڏهن بشير خان جو موت محض دل جي دوري پوڻ سبب ٿيو آهي ته وڏي افسوس سان قبول ڪرڻو پوندو، ڇاڪاڻ جو دل جو دورو ڪنهن کي به پئي سگهجي ٿو. پر جيڪڏهن بشير خان جو موت، ڪنهن سازش جو نتيجو آهي، يا ڪنهن زهر وغيره سبب ٿيو آهي ته پوءِ انتهائي تشويشناڪ ڳالهه هوندي. بشير خان جو موت، سنڌ جو هاءِ پروفائيل ڪيس آهي. جيڪڏهن اها سازش آهي، ۽ اها تصديق ٿيڻ بعد، ڇا سندس قاتلن تائين پهچي سگهبو؟

اهو وڏو سوال آهي، ان کان وڌيڪ اهو سنڌ جي قومي تحريڪ تي نفسياتي حملو هوندو، آئنده ڪو به اڳواڻ پاڻ کي هر هنڌ غير محفوظ سمجهندو، دعوتون کائڻ، عام جاين تي کائڻ، پيئڻ وغيره بابت غير يقيني رهندي ۽ خود قومپرست اڳواڻن جي ميزباني ڪندڙ دوست توڙي ڪارڪن به منجهي پوندا ته ڪٿي ڪو مسئلو نه ٿي پوي. تنهن ڪري اهو ضروري آهي ته بشير خان جي موت جي اصل حقيقت پڌري ٿئي، پر ان کان به وڌيڪ اهم ڳالهه هيءَ آهي ته قومي تحريڪ خلاف هلندڙ نفسياتي جنگ ۽ حملي کي سمجهيو وڃي ۽ ان جو حل ڪڍيو وڃي. ٻي ڳالهه ته مون کي هي لفظ چوڻ ۾ ڪو به عار محسوس نٿو ٿئي ته بشير خان، جيئي سنڌ هلچل جي سڀني اڳواڻن ۽ سڀني پارٽين مان وڌيڪ عوامي اثر رکندڙ هو. مون جيتري قدر ڏٺو ۽ 1995ع کان 2000ع تائين، جيئي سنڌ قومي محاذ ۾ ساڻس گڏجي ڪم ڪرڻ جو موقعو مليو، ته مون محسوس ڪيو ۽ ڏٺو ته بشير خان باهمت ۽ سخت محنتي هو. اڻ ٿڪ جدوجهد ۽ عوام سان ڳانڍاپو، سندس شخصيت جا ٻه نمايان پهلو رهيا آهن. مون سميت ڪيترن ئي قومي ڪارڪنن کي بشير خان سان اختلاف به هئا، الڳ به ٿياسين، پر جڏهن به ملياسين ته وڇڙيل دوستن وانگر پيار ۽ عزت سان ملياسين. اها حقيقت آهي ته بشير خان سائين جي ايم سيد جي فڪر کي سنڌ جي وسيع علائقي ۾ عوامي سطح تي متعارف ڪيو. جيئي سنڌ هلچل، جيڪا هيٺين وچولي طبقي جي ملازمت يا ڪاروباري ماڻهن، شاعرن، اديبن ۽ دانشورن تائين محدود هئي، ان کي عوامي رنگ ۾ رڱڻ شروع ڪيو، بيروزگار نوجوان، هاري، مزدور، وچولو طبقو، زميندار، غرض ته قومي تحريڪ کي محدود دائري مان ڪڍي وسيع دائري ۾ وٺي اچڻ جو اعزاز ۽ ڪردار بيشڪ بشير خان قريشي جو هو. ٻيو ڪير مڃي يا نه مڃي، آئون بنا هٻڪ جي قبول ڪريان ٿو ته اسان جيڪي پاڻ کي نظرياتي ڪارڪن، سياسي تعليم جا ماهر، دانشور، ليکڪ ۽ ٻيو الائي ڇا ڇا سمجهون ٿا، تن ڪتاب ته گهڻا پڙهيا هوندا، ليڪچر ۽ تقريرون ته شاندار ڪيون هونديون، پر نه رڳو شخصي طور پاڻ، عوامي اڳواڻ ٿي اڀري نه سگهيا آهيون ۽ نه وري پنهنجي جماعتن کي عوامي رنگ بخشي سگهيا آهيون. نظرياتي تعليم ۽ سياسي سنجيدگي جي نعري بازي ۾ جماعتن کي، عوام جي وسيع حلقن ڏانهن وٺي وڃڻ جي بجاءِ، جيئي سنڌ هلچل جا سمورا گروپ پاڻ کي ڪجهه دوستن جي ٽولي تائين محدود رکيو ويٺا آهن. ٻئي طرف بشير خان هو، جنهن کان سڀ الڳ ٿيا، پر پوءِ به هن جي محنت ۽ جدوجهد جو اهو ڪمال هو، جو اسان سڀني کان وڌيڪ ڪارڪنن جو تعداد، عوامي سگهه ۽ حمايت بشير خان کي حاصل هئي.

بيشڪ، اسان پنهنجو پنهنجو سچ ٺاهي جدا ٿي ويهي رهياسين، ڌار ڌار سفر جاري ڪيوسين، پنهنجي سچ کي قطعي سچ سمجهيوسين، پر نتيجي جي لحاظ سان قبولڻ گهرجي ته علم ۽ دانشوري هوندي به اسان پنهنجن جماعتن کي عوامي جماعتون نه بنائي سگهياسين. اسان تنقيد پئي ڪئي ته بشير خان قريشي وٽ عوامي هجوم ته آهي، پر عوامي تنظيم ۽ سياسي تعليم ڪونهي. پر ڇا اسان ڪڏهن ان سوال جو جائزو ورتو ته اسان ڪهڙي عوامي تنظيم (ڌار ٿيڻ کانپوءِ) ٺاهي آهي؟ ڪهڙا ادارا جوڙيا آهن؟ بشير خان ته چوندو هو ته گهٽ ۾ گهٽ هو عوام کي گڏ ڪري سگهي ٿو ۽ اهو صحيح چوندو هو، پر هن کان ڌار ٿيل اسان سمورا گروپ ته اهو به نه ڪري سگهياسين. اهو سمجهندي به انقلاب ۽ تبديلي جو اصل سرچشمو ۽ طاقت عوام آهي، اسان پنهنجي شخصيت کي، پنهنجي جماعتن کي عوام جي دلين ۾ لاهي نه سگهياسين. اها اسان جي تمام وڏي ڪوتاهي ۽ نااهلي هئي ۽ آهي؟ پر اسان صرف بشير خان کان توقع ٿي ڪئي ته جدوجهد به هُو ڪري ۽ ادارا به هُو ٺاهي؟ اسين جيڪي هُن سان گڏ هلڻ لاءِ تيار نه هئاسين، هُن سان گڏ رهي هٿ ونڊائڻ لاءِ تيار نه هئاسين، اڪيلو ڪري، پنهنجو سچ چئي ۽ ٺاهي ڌار ٿي وياسين ۽ ڌار ٿيڻ کانپوءِ به ڪي خاص نتيجا ڏئي نه سگهياسين!!

اسان قومي تحريڪ ۾ بهتري چاهي ٿي، نه ڪي انتشار، پر شايد بهتري جي نعري ۽ نالي ۾ اسان به ڪجهه ساٿين هٿان استعمال ٿياسين، معاملن کي ڇيڙي ته ويٺاسين، پر معاملن کي سنڀالي نه سگهياسين، تنهن ڪري اسان کي ٿڌي دل ۽ دماغ سان ماضي، حال ۽ مستقبل جو جائزو وٺڻ گهرجي. منهنجي مشاهدي موجب سائين جي ايم سيد جي وفات کانپوءِ بشير خان جو وڇوڙو اهو ٻيو اهم سانحو آهي، جنهن نه رڳو قومي تحريڪ کي، پر سڄي سنڌ کي ڌوڏي ڇڏيو آهي. سڀني تنقيدن جي باوجود هيءَ حقيقت آهي ته بشير خان جي وڃڻ سان عوامي جدوجهد جو اهو مورچو عارضي طور خالي ٿي ويو آهي. پارٽيون ته پيون هلنديون، پر اهڙي شخصيت جي اڀرڻ لاءِ وڏي محنت ۽ وڏي وقت جي ضرورت آهي. تنهن ڪري منهنجي سمجهه مطابق اڄ وڇوڙي جي غم کي طاقت ۾ بدلائڻ جي ضرورت آهي.

جيئن سائين جي ايم سيد جي وڇوڙي بعد جسقم کي وجود ۾ آندو ويو. حالانڪه اهو حالتن جي دٻاءُ تحت ٺهيو، ان جي ٺهڻ وقت اختلافي معاملا سلجهائڻ جي بجاءِ دٻايا ويا هئا، نتيجي طور ڀڃ ڊاهه ٿيندي رهي. ان ڀڃ ڊاهه جا ڪي سبب هوندا، پر وقت ۽ حالتن جي روشني ۾، جدا جدا پارٽيون ٺاهڻ ۽ انهن جا نتيجا ڏسڻ کانپوءِ منهنجي خيال ۾ هاڻي بشير خان جي وڇوڙي سان ٿيل قومي نقصان جو ازالو صرف گڏجڻ جي صورت ۾ ئي ممڪن آهي. تنهن ڪري نه رڳو سڀني کي ان نقطي تي سوچڻ گهرجي، پر هڪ ٻئي سان ڳالهائڻ گهرجي. رڪارڊ جي درستگي خاطر بشير خان جي وڇوڙي کان پهرين، سائين جي ايم سيد جي ورسي، گڏيل طور ملهائڻ جي سلسلي ۾ مون جيئي سنڌ هلچل جي مختلف جماعتن ۽ اڳواڻن سان ملاقاتون به ڪيون هيون، ان دوران بشير خان جي وڇوڙي جي دل ڏکوئيندڙ واردات ٿي وئي ته اسان اڳ ۾ ئي اهو چاهيو پئي، پر هاڻي ته حالتن جي تقاضا آهي ته وري سڀ گڏجي هڪ ٿيون. اهو به اهڙي ريت جو اختلافي معاملن کي اڪلائي، ڳالهائي، ائين جو وري ڪا ٽوڙ ڦوڙ نه ٿئي. منهنجي نظر ۾ ڏنل قربانين کي ڀيٽا ڏيڻ جو اهو ئي صحيح ۽ وقتائتو قدم آهي.

Reference: Daily Kawish
Date: 16th-April-2012

Leave a comment

Posted by on April 21, 2012 in Articals